Kroniek Leeuwarder Courant: Allerzielen

Allerzielen

Van de honderden boeken die per jaar uitkomen, kun je, als criticus en docent letterkunde, maar een fractie lezen. Voldoende om de schijn van een vakman op te houden, te weinig om het knagend besef dat je meer zou moeten lezen teniet te doen. Deze week las ik, twee jaar nadat de roman uitkwam en een half jaar na de verfilming, Een weeffout in onze sterren. Twee jonge kankerpatiënten beginnen een relatie. Liefde in de schaduw van de dood. John Green slaat een prettig sarcastische toon aan, de hoofdpersonen praten vol zelfspot over hun eigen situatie: 'Wat flauwvallen betreft, had ik wel iets van een Victoriaanse jongedame.' Naarmate het boek vordert moet ik vaker mijn zakdoek opdiepen. Ik vraag me af wanneer ik voor het laatst heb gehuild bij een Nederlands boek.

Op 9 oktober 2013 maakte Gideon van Ligten, redacteur bij Tzum, een einde aan zijn leven. Theoloog, maar vooral vader, Alex van Ligten schreef Vertalen van verdriet over het leven en het einde van zijn zoon en de worsteling (die elke ouder van een kind dat kiest voor de dood heeft) met de vraag of je die daad zag aankomen. Gideon gaf zijn vader vaak leestips. Zo las hij Een weeffout in onze sterren, 'een onvergelijkelijk mooi boek'. Bij het uitruimen van de gehuurde kamer van zijn zoon, vindt Van Ligten nog een boek van John Green: Het Grote Misschien waarin de hoofdpersoon omkomt bij een autocrash. Onduidelijk is of het een ongeluk betreft of zelfmoord. 'Ik lees het in één adem uit en denk: zit er iets achter dat hij me dit juist niet heeft laten lezen? [...] Ik ben op zoek naar aanwijzingen.'

Het is onwennig om opeens de vader in mijn huiskamer te hebben, daar waar vroeger Gideon zelf heeft gezeten en rondgelopen. De zoon heeft ooit nog een Het geheim van de kip en de haan van Jim Heynen uit de kast geplukt omdat hij een cadeau nodig had voor zijn vader. Nu krijg ik het boek van de vader over zijn zoon, een dag na mijn verjaardag. Ik ben blij met het boek, maar vervloek de aanleiding. De dood heeft geen betekenis.


Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 1 november 2014.

Kroniek Leeuwarder Courant: Gideon

Gideon

De wifi op de Frankfurter Buchmesse doet het niet. Heel even lichten de streepjes die me verbinding geven met de wereld op en lees ik in een Facebookbericht dat Gideon van Ligten een einde aan zijn leven heeft gemaakt. Daarna valt de verbinding weer uit. Ik loop de hele middag nog door de eindeloze gangen en zie allemaal mensen die de rechten van boeken kopen en verkopen, maar het terrein is een kermis geworden waar ik niet meer thuishoor.

Gideon was betrokken bij de eerste jaren van het blad Tzum. Hij schreef gedichten, verhalen, interviews. In het begin was hij student van me. Een briljante student die zoveel las dat je gedegen weerwerk kreeg. Een student die wel acht jaar over zijn studie deed en in de tussentijd onbevoegd lesgaf. Hij werd daarnaast een steengoede voetbalcoach die ploegen inspireerde en niveaus hoger bracht. Ook zonder papieren. Schoolbesturen gaven geen vaste aanstellingen, een clubbestuur schorste Gideon onlangs omdat de KNVB dat gebood. Voor briljante mensen worden geen uitzonderingen gemaakt.

In de Martinikerk in Sneek werd woensdag afscheid genomen van Gideon. Zijn ouders en familieleden spraken geëmotioneerd over hem en troostten met hun verhalen de honderden aanwezigen in de kerk. In plaats van andersom. We wisten niet veel. Niet van de lichamelijke pijnen na een mislukte hernia-operatie. We wisten nog minder van die andere pijnen die niet aanwijsbaar en aanraakbaar zijn. Honderden mensen in de kerk die hem niet konden, maar wel hadden willen redden.

Wat me de laatste dagen steeds voor ogen komt, is het tomeloze plezier dat we bij redactievergaderingen hadden. Geen intellectuele discussies, geen literaire haarkloverijen, maar huilen van het lachen om niets.

Wordt Gideon een voetnoot in de literatuur: als redactielid, als jurylid, als beginnend schrijver en dichter? Ik hoop dat er nog een meesterwerk in zijn computer te vinden is, een manuscript in de la, iets wat zijn onmiskenbare talent onderstreept. De literaire wereld kun je betreden zonder diploma. Zelfs over de dood heen wil ik hem de weg wijzen, besef ik. Ik ben bang dat de laden leeg zijn, de computer opgeschoond is. Er hoeft niets meer bewezen te worden.

Eerder gepubliceerd in de Leeuwarder Courant van 19 oktober 2013.