maandag 18 april 2016

Literaire kroniek: Exclusiviteit

Exclusiviteit

Als halve uitgever zat ik vorige week in het publiek bij RTL Late Night waar 'onze' auteur Rob Stoker sprak over het boek dat hij geschreven had over de moord op zijn dochter Kim en zijn teleurstelling over het rechtssysteem in Nederland dat vooral het belang van de moordenaar voorop stelt. We waren bij Humberto Tan terechtgekomen, nadat een tussenpersoon bij de publieke omroep Stoker had proberen onder te brengen bij een actualiteitenprogramma. Nieuwsuur, Brandpunt, dat moest zeker lukken, was ons verzekerd, maar de weken verstreken en ondanks toezeggingen gebeurde er niets. Wel kregen we oekazes op de uitgeverij dat we exclusiviteit moesten garanderen. De auteur mocht niet eerder optreden in andere tv-programma's, ook niet in regionale.

De bom barstte toen we onze voorjaarsfolder, veel te laat, naar buiten brachten. RTV Drenthe zette op de eigen site een nieuwsbericht dat het boek eraan kwam. De Drentse omroep had Stoker meteen willen interviewen, maar dat verboden we, omdat we nu eenmaal exclusiviteit hadden beloofd. Toch was dat korte nieuwsbericht met de aankondiging van de verschijning te veel van het goede voor onze tussenpersoon. We kregen een mail vol verwijten, het vertrouwen werd opgezegd en de samenwerking stopgezet. Het gebeurde zo rigoureus dat we vermoedden dat hij geen enkele poot tussen de deur had kunnen krijgen bij welk programma dan ook. We stuurden een mailtje naar RTL Late Night en ontvingen binnen een paar uur de uitnodiging om in de uitzending te komen. En ja, ook zij hadden graag exclusiviteit, maar de redacteuren bij Tan brachten het meer als een verzoek dan een eis.


We lieten onze tussenpersoon weten dat Stoker samen met zijn dochter Els bij Humberto Tan aan tafel zou schuiven. Dat was dan aan hem te danken, mailde de tussenpersoon terug, want hij had de eindredacteur van Nieuwsuur benaderd en die had veel contact met de eindredacteur van RTL Late Night. We mochten hem wel dankbaar zijn. Nee, schreven we, we hebben gewoon een mailtje gestuurd. De invloedrijke tussenpersoon viel toen stil. Mijd dus tussenpersonen en onthoud: de commerciële omroep is soms veel aardiger dan de publieke.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden op 16 april 2016.

zondag 17 april 2016

Literaire kroniek: Brands

Brands

In de necrologieën wordt Wim Brands neergezet als een briljant interviewer die altijd alles goed voorbereidde. Het eerste deel klopt: Brands was als geen ander in staat om een gast te laten praten. De voorbereiding liet wel eens te wensen over, al merkte je daar als kijker meestal niet zo veel van. Met Nick ter Wal was ik een keer te gast bij het radioprogramma De Avonden. Brands presenteerde het programma samen met Erik Jan Harmens. Het gesprek was al halverwege toen Brands aanschoof in de studio, de bloemlezing van A. Marja die wij hadden samengesteld op een willekeurige bladzijde opensloeg en over dat gedicht een vraag stelde waardoor het leek of hij de hele bundel gelezen had. 'Wat ik ook interessant vind...'

Nick las 'Het huwelijk' voor, het bekendste gedicht van Marja: 'Ik heb je alles gegeven: / een gedicht, mijn maandsalaris / en een kind; wil je nu even / kijken of het eten klaar is?' Het gedicht zorgt normaal altijd voor een lach, op zijn minst een glimlach. 'Wat een vervelend gedicht,' oordeelde Brands, waardoor we werden uitgedaagd betere gedichten te kiezen. Even later kwam de stokoude Ferdinand Langen (hij is van 1918) aan de telefoon om zijn herinneringen aan de practical joker Marja op te halen, terwijl wij de dichter achter de grapjas juist wilden belichten. We reisden wat katerig terug naar huis. De luisteraars vonden het echter een prachtige uitzending. Het zij Brands vergeven. Je zult in Nederland maar literaire radio- en tv-programma's moeten maken met een klein team. Zal met de dood van Brands het laatste literaire tv-programma verdwijnen? Ik hoop dat invaller Jeroen van Kan door mag gaan.

'Berichtgeving over suïcide kan dus een direct fataal of juist levensreddend effect hebben,' zegt psychiater Jan Mokkenstorm in Vrij Nederland. Je heb het Werther-effect, genoemd naar de zelfmoordgolf na de verschijning van Die Leiden des jungen Werthers van Goethe, maar er bestaat ook een Papageno-effect, genoemd naar het personage uit Die Zauberflöte die alternatieven voor de zelfmoord aangereikt krijgt en kiest voor het leven. Ik wens iedereen veel Mozart toe in zijn leven.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden op 9 april 2016.

maandag 4 april 2016

Kroniek Leeuwarder Courant: Partner

Partner

Das Mag Uitgevers is een oorlog begonnen tegen Bol.com. De internetgigant verlangt van uitgevers een steeds hogere korting. Als u een boek koopt in de reguliere boekhandel voor twintig euro, dan gaat daarvan grofweg acht euro naar de boekhandel. Bol.com heeft geen boekhandel, maar vraagt kortingspercentages die oplopen tot 50 procent. Uitgevers gaan contracten aan met Bol.com omdat de dikke blauwe enkele tientallen procenten van hun complete omzet vertegenwoordigt. Het is een wurggreep waar je niet uit komt.

Toine Donk, uitgever bij Das Mag heeft genoeg van het gedrag van de machtigste internetboekhandel (in het buitenland speelt hetzelfde, maar dan heet de gigant Amazon) en wilde de nieuwe, slechtere, voorwaarden niet tekenen. Bol.com spreekt altijd van 'partner' en 'samenwerkingsovereenkomsten' maar zij bepalen de regels. Als je kritiek levert dan nemen ze stappen. Zo kun je de boeken van Das Mag niet meer kopen bij Bol.com. Natuurlijk mag je als winkel zelf bepalen wat je verkoopt en Albert Heijn onderhandelt ook scherp met zijn leveranciers, maar toch riekt het naar chantage. Wie niet doet wat wij zeggen, boycotten we.

Bij de literaire site Tzum hebben we een partnercontract met Bol.com. Als je op een linkje klikt en een product koopt, dan krijgen wij vijf procent van het aanschafbedrag. Schrijven we iets kritisch over Bol.com dan krijgen we boze mails. 'Tenslotte wil ik graag nog even aankaarten dat we bij het bol.com Partnerprogramma uitgaan van een partnerschap waarbij de belangen in dezelfde richting wijzen. Een artikel met de titel ‘Bol.com kampt met grote computerproblemen’ is niet alleen bezijden de waarheid, maar getuigt van weinig achting richting ons als partner. Mocht daarom, ondanks mijn toelichting, het gevoel aan jouw zijde blijven bestaan dat bol.com niet de juiste match is om geld te verdienen met je online activiteiten en dat de lasten niet opwegen tegen de verdiensten, dan adviseer ik je om je aansluiting op het bol.com Partnerprogramma te heroverwegen.' Dat schreef de 'Manager Partnerprogramma'. We hebben het artikel laten staan, ook omdat we in de luxe positie verkeerden dat we onze rug recht konden houden. Soms is partnerruil een aanlokkelijke optie.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 2 april 2016.

maandag 28 maart 2016

Kroniek Leeuwarder Courant: Wolken

Wolken

Het vijftigjarige schrijversjubileum van Koos van Zomeren is een beetje ongemerkt voorbijgegaan. Zelfs NRC Handelsblad, de krant waarvoor hij jarenlang een column schreef, besteedde geen aandacht aan het jubileum, noch aan het boek Alles is begonnen dat ter gelegenheid van het jubileum verscheen. Ik houd erg van zijn oeuvre, van de detectives die hij in het begin schreef, de romans en de meer persoonlijke boeken. Van Zomeren doet daarnaast erg zijn best om nog tijdens zijn leven vergeten te worden. Hij zit niet op Twitter, hij zit niet op Facebook, sterker nog: de computer is een uitvinding die hij overgeslagen heeft. In zijn laatste boek heeft hij zelfs weer de pen herontdekt. De schrijver weet het zelf: 'Blijkbaar zend ik signalen uit op een golflengte waarop niemand meer afstemt.'

Zo'n figuur nodig je natuurlijk niet uit voor een talkshow. Wel Stella Bergsma, die maandag in Pauw een stukje mocht voorlezen uit haar boek: 'Mannen zijn klootzakken. [...] Ik geloof dat het is omdat ze altijd willen neuken. Dat schijnt van een vreselijke klootzakte te zijn. Ze spugen wat, krabben in hun kruis en drinken hun biertje. Neuken willen ze, vaak met vrouwen.' De andere gasten wisten uit gêne niet waar ze moesten kijken, niet omdat het over seks ging, maar omdat het stuk zo erbarmelijk slecht geschreven was. Er volgde een Twitterstorm vol beledigingen, maar Bergsma heeft een eigen schare fans die het geweldig vindt wat ze doet. 'Soms is het hard maar nog vaker ontroerend. Het raakt me maar ik weet niet waarom,' tweet 'Zjanette' en schrijfster Karin Giphart stelt op Tzum: 'En net als Jan Wolkers, Reve en Giphart eerst compleet de grond in moesten, moet Bergsma dat ook. Om vervolgens te worden verheven tot literaire wolken.'


Of Bergsma ooit tot literaire wolken verheven wordt, wat dat ook maar moge betekenen, is de vraag. Ik stel me Koos van Zomeren voor die 's avonds laat naar Pauw kijkt en zich afvraagt waarom hij daar niet zit. Ik heb de tv uitgezet. Als je Alles is begonnen leest, weet je waar echte literatuur werkelijk om draait.

vrijdag 25 maart 2016

Kroniek Leeuwarder Courant: Eiland

Eiland

Maandagavond in de Boekenweek. Schrijver Jaap Robben, die net over de grens bij Arnhem woont, reed via Friesland, waar hij de Waddenzee wilde zien, naar Hoogezand. Auke Hulst reed vanuit de Randstad met zijn riante Fiat naar de streek waar hij is opgegroeid (het buurtschap Denemarken, bij Schaaphok rechtsaf). Ik boemel met de trein langs Roodehaan, Foxhol en Kropswolde. Alleen al vanwege de plaatsnamen zou Bordewijk uit zijn graf moeten opstaan om een Oost-Groningse roman te schrijven. Tranendal, Sint Vitusholt, Hongerige Wolf.

De bibliotheek zit in een complex waarin ook het gemeentehuis en het theater zitten. In de voorverkoop zijn elf kaartjes verkocht voor de literaire avond, maar tegen achten wordt het drukker. Ons zaaltje wordt gevuld door vrouwen van alle leeftijden. 'Waar zijn jullie mannen?' vraagt Auke Hulst. Als op het laatst toch nog een man binnenkomt, krijgt hij bijna applaus. Er had nog een man kunnen zitten, maar de meneer van de Bruna blijft bij zijn boekentafel naast de bar waken.

Birk van Jaap Robben speelt zich af op een eiland ergens in de Noordzee. 'Bij elke lezing vertelt een lezer me dat hij het eiland ontdekt heeft, maar ik heb het volledig verzonnen.' Het gebied zat zo goed in zijn hoofd dat hij precies wist wat de hoofdpersonen zagen als ze uit het raam keken. Auke Hulst heeft voor zijn toekomstroman Slaap zacht, Johnny Idaho een eilandengroep bedacht. Op een van de eilanden zitten de machtigen en rijken zich samen veilig te wanen. De kaartjes van de eilanden, ook voor de minder geprivilegieerden, staan in het boek. Op zijn site kun je inzoomen op de straatnamen: er is een Nick Leeson Street en zelfs Wim Kok heeft een straatje dat naar hem vernoemd is. Een zijstraatje weliswaar, maar langer dan de Wouter Bos Street.



Na afloop van de geslaagde avond sta ik alleen op het perron. In het fietsenhok staat een straalbezopen Hoogezander minutenlang klaterend te pissen. Ik weet waar de mannen waren. De volgende dag wordt duidelijk dat Hoogezand-Sappemeer met twee andere gemeenten opgaat in een supergemeente. Midden-Groningen wordt de nieuwe plaatsnaam.

Deze kroniek verscheen in de Leeuwarder Courant op 19 maart 2016.

zondag 20 maart 2016

Annet op het tuinpad

Moeder en zus

Mijn zus Annet loopt ook al aardig richting de vijftig, maar op deze foto is ze denk ik een jaar of 15. Opnieuw op het tuinpad achter het huis in de Bergmolenstraat. Dat tuinpad kom op veel van onze foto's terug, afgelopen woensdag nog.

Het moet voorjaar zijn, gezien die narcissen links. Dat klompenhok heeft mijn vader zelf gebouwd. Hoefde je niet in de regen en de kou naar de ijzeren vuilnisbak die buiten stond. Een klompenhok is al bijna binnen. Dit was nog in de tijd dat je de sleutels van de achterdeur onder een steen verborg naast de deur.

Mijn zus en mijn moeder hebben een kapsel dat in die tijd vast modieus was. Volgens mij was dat het Purdey-kapsel, genoemd naar het hulpje van John Steed in De Wrekers. Handig haar voor op een brommer.

donderdag 17 maart 2016

Kroniek Leeuwarder Courant - Plieng

Plieng

Ik heb de verzameling typmachines van Willem Frederik Hermans gezien. Om die te kunnen bezichtigen moet je naar Gent afreizen en de boekhandel Limerick opzoeken die iets buiten het centrum ligt. De boekhandel deed een paar jaar geleden terug aan een competitie om deze bijzondere schrijverserfenis, die na de opheffing van het museum Scryption in Tilburg dakloos was geworden, in de wacht te slepen. Limerick won, onder meer ten koste van Groningen. Behalve de mensen in Groningen vond iedereen dat de typmachines zo ver mogelijk uit de buurt van de door Hermans gehate stad moest blijven.

Boekhandel Limerick is een pijpenla: het grootste deel van de zaak vind je na een smal gangetje waar in een literair Walhalla terechtkomt. Het kan dus nog steeds: een boekhandel voeren met goede titels, zonder stapels bestsellers, cadeauboekjes en andere rotzooi. In een goede boekhandel herken je de hand van een eigenzinnige eigenaar. Na die boekhandelsdroom vind je weer een smal gangetje met de toegang tot de kamer vol typmachines van Hermans, keurig schoongemaakt en tentoongesteld. Honderdzestig stuks, van die grote ijzeren Remingtons tot die handzame plastic Olympia's.

Typmachines Willem Frederik Hermans

Boekhandelaar Gert Brouns was licht verbaasd toen zijn winkel de collectie toegewezen kreeg. Wat nu de tentoontstellingsruimte is, was een paar jaar geleden een opberghok vol dozen en boeken. 'We hadden maar een klein stukje vrijgemaakt voor de commissieleden die bij de kandidaat-erfgenamen langskwamen,' zegt Brouns, 'maar kennelijk waren ze overtuigd van onze plannen.' De Hermansverzameling vormt een extra attractie voor de literaire reiziger. Je moet wel oppassen voor een opflakkerend heimwee naar het ouderwetse typen en dan bedoel ik niet dat flodderige typen op het toetsenbord van je computer of moderniteiten als een elektrische typmachine, maar het ouderwetse keiharde rammen op een mechanische typemachine, waarbij je aan het eind van de regel plieng hoorde en de wagen terug moest duwen. Oh, het netjes rechtzetten van het papier, het uit de machine trekken van het papier, de geur van inkt. Ik moest me enorm inhouden om niet in het wilde weg mijn 'aanslag' uit te proberen. Ik ga een typmachine adopteren.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 12 februari 2016.

woensdag 16 maart 2016

Pa leert zoon fietsen



Mijn vader zou vandaag 82 zijn geworden. Hier helpt hij me leren fietsen. Alles is een kwestie van balans, dat zie je maar weer.

Mijn vader kon alles maken. Hij kon muren bouwen, schilderen, schrootjes tegen de muur timmeren, auto's en fietsen repareren en wat niet al. Ik denk dat ik daarom niets kan, alles werd immers al gedaan. Maar hij heeft me dus wel fietsen geleerd, want iedereen moet kunnen fietsen.

Op de achtergrond zie ik nog een skelter. Als je eenmaal kunt fietsen is een skelter een kinderachtig ding geworden. Bovendien stoot je, als je een beetje doorgroeit, je knieën aan het stuur. Misschien hebben we die skelter daarna verkocht, maar het kan ook zo maar zijn dat mijn vader het ding uit elkaar heeft gehaald en de onderdelen gebruikt voor iets anders. Van weggooien is geen sprake.

zondag 13 maart 2016

Bij opa op schoot


Als hij nog zou leven, dan zou hij vandaag 104 zijn geworden. Op deze foto is hij echter 54. Dat komt dicht bij mijn huidige leeftijd. Herman zit bij mijn oma op schoot, ik bij mijn opa. Mijn broer poseert echt, zo te zien was ik wat onrustiger en hebben ze mij een boekje gegeven om me wat af te leiden. Mijn opa houdt het boekje stevig vast, maar dan is het lastig om ook een kind vast te houden.

Die stoelen stonden volgens mij niet standaard naast elkaar. Rotanstoelen. Van die stoelen waar je, als je er geen kussens in legt, altijd rugpijn krijgt. Het 1966. Prinses Beatrix is pas gehuwd met prins Claus. De goede jaren moeten nog komen.

maandag 7 maart 2016

Kroniek Leeuwarder Courant: Waar

Waar

Volgens mij klopt dat niet, dacht ik, toen ik het prachtige Brieven uit Genua van Ilja Leonard Pfeijffer las om voor de krant te bespreken. In het Privé-domeindeel valt veel behartenswaardigs te lezen over de grens tussen feit en fictie, waardoor je bij voorbaat op je hoede bent, maar soms klopt er echt iets niet. Pfeijffer beschrijft een ontmoeting in 2012 met Rosita Steenbeek. Hij heeft niet veel op met haar als schrijfster vanwege 'het warme, goudkleurige strijklicht dat in haar boeken om de haverklap op de pastelkleurige palazzi van haar zo innig geliefde Rome valt, maar ik moet zeggen dat zij als drinkmaatje haar mannetje stond.'

Steenbeek verklapt dat de belangrijkste reden voor haar vertrek bij De Arbeiderspers de roman De droom van de leeuw is van de 'geparfumeerd formulerende' Arthur Japin. Daarin tekent hij de geschiedenis van Rosita Steenbeek in Rome op. 'Als ik nou zijn demente omaatje zou zijn, kon ik het nog begrijpen. Maar ik ben zelf schrijfster. We zitten nota bene bij dezelfde uitgeverij,' zegt Steenbeek verontwaardigd tegen Pfeijffer. Japin is aan de haal gegaan met de geschiedenis van Steenbeek, is de conclusie.



Vreemd, want Steenbeek schreef al over haar romances in Rome (met onder meer schrijver Alberto Moravia en regisseur Federico Fellini) in haar debuut De laatste vrouw in 1994; de roman van Arthur Japin kwam uit in 2002 en ging voor een groot deel over zijn eigen ervaringen in Rome waar hij samen met Rosita naartoe ging om een carrière te starten als acteur. In 2008 kwam Steenbeek juist over van haar uitgeverij Prometheus naar De Arbeiderspers. Zes jaar na verschijning van het boek is ze dus nog niet boos. Pas tien jaar na verschijning van de roman De droom van de leeuw is ze zo kwaad geworden dat ze vertrekt en haar geluk gaat beproeven bij Ambo|Anthos. Dat is wel een erg secundaire woede.

De Steenbeekanekdote kan eenvoudigweg niet kloppen. Benieuwd of die anekdote over David Pefko, Daan Heerma van Voss en Jamal Ouariachi die twee Roemeense hoertjes op hun hotelkamer bestelden dan wel waar is.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 5 maart 2016.