zondag 19 april 2015

Kroniek Leeuwarder Courant: Kompas

Kompas

De Tweede Wereldoorlog was op de voor- of achtergrond altijd aanwezig in het werk van Günter Grass. Hij was één van de Duitse auteurs die het oorlogsverleden van Duitsland nadrukkelijk aan de orde stelde. We hoeven alleen maar aan Die Blechtrommel te denken, het boek of de verfilming, en de scène waarin de kleine Oskar op zijn blikken trommel een toespraak van een nazi-leider verstoort staat ons weer voor ogen. Grass werd door zijn boeken, maar ook door zijn tv-optredens een moreel kompas, vooral voor de progressieven in Duitsland.

Dat hij zich als 17-jarige opgeroepen werd voor de Waffen-SS paste wat minder in het profiel van de progressieve Duitser. Na de oorlog zat hij samen met de latere paus Ratzinger gevangen. Het is jammer dat hij pas tot 2006 wachtte om die feiten openbaar te maken. Dat Grass later ook nog het gedicht 'Was gesagt werden muss' schreef waarin hij de politiek van Israël fel bekritiseerde voelde ook wat onbehaaglijk. Der Tagesspiegel citeert deze week Herzl Chakak die zei dat we nooit moeten vergeten dat Grass 'het enige land aangevallen had dat werd gesticht als thuisland voor de Joden.' Anderen noemden Grass antisemiet. Het is makkelijker discussiëren als je een tegenstander met één woord zwart kunt maken. In een interview door Grunberg uit 2013 laat de Nobelprijswinnaar zich heel wat genuanceerder uit: 'De belangrijkste reden waarom een staat als Israël in zijn huidige vorm bestaat, zijn de misdaden van de Duitsers. En daarom hebben wij een verantwoordelijkheid tegenover Israël. Maar ik denk dat dat een kritische verantwoordelijkheid is.'



Morele oordelen gedijen het best als iemand van onbesproken gedrag is. Maar dat betekent niet dat iemand met een vlekje op zijn blazoen nooit meer iets goeds kan zeggen. Vorig jaar was ik met vriendin C. in het Günter Grass-Haus in Lübeck. Het kleine museum ter ere van de schrijver laat kunst, boeken en films zien van Grass. Maar beter: er wordt niets verdoezeld of goedgepraat in de informatie voor de bezoekers. Er is zelfs een speciaal hoekje 'Skandale'. Bij de kassa van het museum staan tientallen trommeltjes klaar voor nieuwe Oskars.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 18 april 2015.

Top 10 literatuur - week 16


Jens Christian Grøndahl stijgt door.

De CPNB publiceert elke week een top 60 van best verkochte boeken. Alle titels staan door elkaar (non-fictie, fictie, Nederlands, vertaald, crimi, literatuur). Daarom de literaire top 10 van best verkopende literaire titels (die ik tot de literatuur reken). Tussen haakjes de stand vorige week, tussen haakjes na de titel de stand op de Bestsellerlijst van de CPNB en het aantal weken in die lijst.

Week 16
1 (1) Maarten 't Hart - Magdalena (8) De Arbeiderspers 8e week
2 (2) Griet op de Beeck - Kom hier dat ik u kus (9) Prometheus 28e week
3 (7) Jens Christian Grøndahl - Portret van een man (10) Meulenhoff 2e week
4 (4) Myrthe van der Meer - Paaz (12) The House of Books 24e week
5 (3) Adriaan van Dis - Ik kom terug (15) Atlas Contact 24e week
6 (5) Simone van der Vlugt - De lege stad (18) Ambo Anthos 3e week
7 (6) Tim Krabbé - De veertiende etappe (20) Prometheus 3e week
8 (8) Myrthe van der Meer - Up (21) The House of Books 7e week
9 (10) Griet op de Beeck - Vele hemels boven de zevende (31) Prometheus 13e week
10 (-) Hendrik Groen - Pogingen iets van het leven te maken (37) Meulenhoff 18e week

dinsdag 14 april 2015

Kroniek Leeuwarder Courant: Voorbeeld

Voorbeeld

Facebook en Twitter kunnen de leeshonger aanwakkeren. Zo zag Cilla Geursten, lerares aan het Beyers Naudé in Leeuwarden (en medewerker aan deze krant) de actie #eenboekperweek en prompt besloot ze met leerlingen uit haar klas de uitdaging aan te gaan om minimaal één boek per week te lezen. Een leerlinge stond na enkele weken al voor met 10-6. Op het gymnasium is het wel makkelijker om leesgrage leerlingen te vinden dan op het vmbo, al is het schrijnend dat de laatste altijd als boekenhaters wordt weggezet. Op het hbo heb ik oud-vmbo-ers zien uitgroeien tot bevlogen literatuurdocenten.

Daarom ben ik elk jaar weer verbijsterd door de actie De Weddenschap die vmbo'ers uitdaagt om drie boeken uit te lezen. Drie hyperenthousiaste BN'ers worden ingevlogen om in filmpjes nauwelijks iets inhoudelijks over een boek te zeggen. Dit jaar was Toprak Yalçiner, actrice uit GTST, een van de mensen die De Weddenschap aanging. Zij las onder meer het veelbekroonde 'Het raadsel van alles wat leeft' van Jan Paul Schutten. In januari liet ze al weten dat ze er mee bezig was. 'Dit is een boek die [sic] ik helaas niet van kaft tot kaft heb gelezen, want het zijn allemaal kleine stukjes en ik snap dat er kinderen of eh leerlingen zijn die het heerlijk vinden om voor het slapen gaan drie van deze hoofdstukken lezen, maar er staan dingen in zoals: ‘Waarom is het soms verstandig om dood te gaan?' (...) Het is een boek wat [sic] gaat over het ontstaan van de wereld en alle kleine wetenschappelijke dingen, zoals Darwin, het heelal, pantoffeldiertjes.'



Op het filmpje 'Topraks eindjubel' dat deze week online kwam staat de actrice met drie boeken in haar hand, maar Yalçiner is in de tussenliggende maanden niet veel verder gekomen: 'Deze twee heb ik echt uitgelezen en dit boek, het is fantastisch, ik lees er elke dag nog een stukje uit. Het is heerlijk om in te bladeren. Ik heb het wewewewewe we dit it! De weddenschap is geslaagd!' De Raad voor Cultuur adviseerde deze week om meer geld uit te trekken voor leesbevordering. Hopelijk gaat het geld niet naar deze ambassadeurs.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant van 11 april 2015.

maandag 13 april 2015

Top 10 literatuur - week 15


Binnenkomst van Jens Christian Grøndahl.

De CPNB publiceert elke week een top 60 van best verkochte boeken. Alle titels staan door elkaar (non-fictie, fictie, Nederlands, vertaald, crimi, literatuur). Daarom de literaire top 10 van best verkopende literaire titels (die ik tot de literatuur reken). Tussen haakjes de stand vorige week, tussen haakjes na de titel de stand op de Bestsellerlijst van de CPNB en het aantal weken in die lijst.

Week 15
1 (1) Maarten 't Hart - Magdalena (6) De Arbeiderspers 7e week
2 (2) Griet op de Beeck - Kom hier dat ik u kus (7) Prometheus 27e week
3 (3) Adriaan van Dis - Ik kom terug (9) Atlas Contact 23e week
4 (4) Myrthe van der Meer - Paaz (12) The House of Books 23e week
5 (5) Simone van der Vlugt - De lege stad (15) Ambo Anthos 2e week
6 (7) Tim Krabbé - De veertiende etappe (17) Prometheus 2e week
7 (-) Jens Christian Grøndahl - Portret van een man (19) Meulenhoff 1e week
8 (6) Myrthe van der Meer - Up (21) The House of Books 6e week
9 (9) Umberto Eco - Het nulnummer (29) Prometheus 5e week
10 (8) Griet op de Beeck - Vele hemels boven de zevende (33) Prometheus 12e week

woensdag 8 april 2015

Kroniek Leeuwarder Courant: Gefeliciteerd

Gefeliciteerd

'Persoonlijkheid is: wat anderen van je maken. Persoonlijkheid is: zoals de wereld je ziet. Iedereen is gedoemd uiteindelijk samen te vallen met zijn imago. De anderen, de wereld: dat is het web. Je gaat naar Facebook om te controleren waar je ook alweer was gebleven met je persoonlijkheid.' Dat schreef Gerrit Komrij in een column die later is opgenomen in het boek Twee punt nul. Afgelopen maandag werd Komrij op Facebook door veel mensen gefeliciteerd. 'Gefeliciteerd! Geniet er van...' 'Maak er een feessie van!' 'Zon of geen zon, regen of geen regen, maak er een fantastische maandag van.' Probleem is echter dat Gerrit Komrij al enige tijd overleden is. Vorige week zaterdag werd hij in De Slegte in Antwerpen herdacht, met optredens van Kees van Kooten en Tom Lanoye, in aanwezigheid van Charles Hofman de man van Komrij. Er is ook een website ter ere van de schrijver gelanceerd: hetkomrijk.nl.



Ik vermoed dat Komrij zelf wel plezier zou hebben gehad om al die felicitaties op zijn verjaardag. Hij was een groot fan van Facebook, door hem 'Twitter-turbo' genoemd. Hij volgde alles en wist ook meteen de schapen van de bokken te scheiden: 'Na een paar dagen Facebook heb je de zeurkousen, de alcoholici en de hoofden met piepschuim er haarfijn uit geplukt.'



Op dit moment heb ik 1049 vrienden. De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik ook weleens een schrijfster heb gefeliciteerd met haar verjaardag, waarna ik een mail kreeg van een bevriende dichter dat ik beter mijn felicitatie kon weghalen omdat ze het jaar daarvoor was overleden na een lang ziekbed: Marian Boyer. Ik had haar nooit ontmoet of geïnterviewd, ik had zelfs nooit iets van haar gelezen. Sinds mijn felicitatie heb ik een leesschuld.



'Facebook omringt je met warme liefde en kritiek. Op Facebook moet je tegen een stootje kunnen,' schreef Komrij. Toch heb ik me voorgenomen om alleen Facebookvrienden te feliciteren die ik ooit een hand heb gegeven, meestal weet ik wel of zij nog in leven zijn. Zodat ik niet net als zangeres Marga Bult afgelopen maandag op het verkeerde moment 'Proficiat!' zeg.



Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 4 april 2015.

maandag 6 april 2015

Top 10 literatuur - week 14


Binnenkomst van Tim Krabbé en Simone van der Vlugt.

De CPNB publiceert elke week een top 60 van best verkochte boeken. Alle titels staan door elkaar (non-fictie, fictie, Nederlands, vertaald, crimi, literatuur). Daarom de literaire top 10 van best verkopende literaire titels (die ik tot de literatuur reken). Tussen haakjes de stand vorige week, tussen haakjes na de titel de stand op de Bestsellerlijst van de CPNB en het aantal weken in die lijst.

Week 14
1 (1) Maarten 't Hart - Magdalena (4) De Arbeiderspers 6e week
2 (3) Griet op de Beeck - Kom hier dat ik u kus (7) Prometheus 26e week
3 (2) Adriaan van Dis - Ik kom terug (8) Atlas Contact 22e week
4 (5) Myrthe van der Meer - Paaz (9) The House of Books 22e week
5 (-) Simone van der Vlugt - De lege stad (10) Ambo Anthos 1e week
6 (5) Myrthe van der Meer - Up (12) The House of Books 5e week
7 (-) Tim Krabbé - De veertiende etappe Prometheus 1e week
8 (7) Griet op de Beeck - Vele hemels boven de zevende (27) Prometheus 11e week
9 (6) Umberto Eco - Het nulnummer (34) Prometheus 4e week
10 (10) Hendrik Groen - Pogingen iets van het leven te maken (37) Meulenhoff 16e week

maandag 30 maart 2015

Kroniek Leeuwarder Courant: Droomfabriek

Droomfabriek

'Vorig jaar haalde ik uit protest mijn spaargeld weg bij @ABNAMRO. Nog geen spijt van gehad,' tweette Bas Heijne deze week. En hoewel je je soms machteloos voelt als bankdirecteuren zichzelf weer een bonus toekennen, terwijl ze gewone baliemedewerkers zonder pardon ontslaan, is er één mogelijkheid om je te onttrekken aan het systeem, namelijk: niet meer meedoen. Je kunt je spaarrekening onderbrengen bij een bank met hogere morele principes.

Ik heb zelf ooit besloten om geen geld meer te geven aan goede doelen waarvan de directeur meer dan een ton betaald krijgt. Als je elk jaar vijftig euro geeft aan het Aids-fonds en je komt erachter dat de directeur bruto € 106.442,- per jaar krijgt, dan zijn er allereerst al 2128 mensen nodig die net als jij vijftig euro storten zodat we in ieder geval de directeur aan het werk kunnen houden. Ik wil dat mijn bankdirecteur zuinig en gedegen is, ik wil dat mijn goededoelendirecteur iets minder verdient voordat hij bij mij bedelt om geld.


Boudewijn Poelmann, van Novamedia, is één van de bedenkers van de Postcodeloterij, de Vriendenloterij en de Bankgiroloterij. Dankzij onze goklust (ik heb al vier keer een blik stroopwafels gewonnen) krijgen goede doelen miljoenen binnen. In de beginjaren ging ook een percentage naar de bedenkers. Hoeveel precies willen de bedenkers niet prijsgeven, maar dat ze schathemeltjerijk zijn geworden is wel zeker. Ineke Holtwijk schreef in opdracht van Poelmann De mannen van de droomfabriek over de Postcodeloterij en ook zij kreeg geen inzage in de gegevens. NRC Handelsblad berekende in 2014 dat zeker zo'n 80 miljoen naar de vier bedenkers is gegaan. Poelmann heeft zich vorig jaar nadrukkelijk op de boekenmarkt gestort door uitgeverijen aan te kopen (Nieuw Amsterdam en de Wereldbibliotheek), ECI over te nemen en een boekhandel in Amsterdam aan te kopen. Hij zei toen: ‘Novamedia werkt vanuit de visie dat de wereld gebaat is bij sterke maatschappelijke organisaties en goed geïnformeerde burgers.’ Die burgers moeten echter niet te weten komen hoeveel Poelmann heeft binnengeharkt. Godzijdank zijn er nog schrijvers en kritische journalisten die niet buigen voor de macht van het geld.

Deze kroniek werd eerder gepubliceerd in de Leeuwarder Courant op 28 maar 2015.

zaterdag 28 maart 2015

Top 10 literatuur - week 13


Jaap Robben op 8!

De CPNB publiceert elke week een top 60 van best verkochte boeken. Alle titels staan door elkaar (non-fictie, fictie, Nederlands, vertaald, crimi, literatuur). Daarom de literaire top 10 van best verkopende literaire titels (die ik tot de literatuur reken). Tussen haakjes de stand vorige week, tussen haakjes na de titel de stand op de Bestsellerlijst van de CPNB en het aantal weken in die lijst.

Week 13
1 (1) Maarten 't Hart - Magdalena (2+ 31) De Arbeiderspers 5e week
2 (2) Adriaan van Dis - Ik kom terug (5) Atlas Contact 21e week
3 (3) Griet op de Beeck - Kom hier dat ik u kus (7) Prometheus 25e week
4 (5) Myrthe van der Meer - Paaz (8) The House of Books 21e week
5 (4) Myrthe van der Meer - Up (8) The House of Books 4e week
6 (6) Umberto Eco - Het nulnummer (22) Prometheus 3e week
7 (10) Griet op de Beeck - Vele hemels boven de zevende (24) Prometheus 10e week
8 (-) Jaap Robben - Birk (32) De Geus 2e week
9 (9) Herman Koch - Geachte heer M. (33) Ambo Anthos 26e week
10 (-) Hendrik Groen - Pogingen iets van het leven te maken (44) Meulenhoff 13e week

zondag 22 maart 2015

Kroniek Leeuwarder Courant: Hersenen

Hersenen

Je ziet niet elke dag iemand met een handvol hersenen in boekhandel Van der Velde staan. Gelukkig waren het kalfshersenen uit een bakje van de slager en hield hersenonderzoeker Ysbrand van der Werf ze vast. Een jongen op de eerste rij keek steeds weg als de handen met hersenen zijn kant op zwaaiden. Op de vloer kwamen wat druppels vocht. Er liep ook een kok rond die de hersenen in een krokant laagje zou frituren. Met een lekker sausje erbij was het een ware delicatesse, beloofde hij. De hersenonderzoeker sneed alvast de hersenen doormidden.



Aanleiding voor deze ietwat enge exercitie was het boek Het bestand van Arnon Grunberg. De schrijver had het boek voor een deel geschreven met een muts met elektroden op zijn hoofd waardoor allerlei emoties geregistreerd konden worden. Daarna gebeurde bij driehonderdvijftig proefpersonen hetzelfde terwijl ze het boek van Grunberg lazen. De interessante vraag daarbij is of een schrijver de emotie kan sturen. Ik vroeg aan Grunberg of de humor die in zijn werk zit ook een probleem kan vormen. Iemand die de humor niet oppikt zal een andere emotie tonen, dan iemand die dat niet doet. De schrijver was het wel met me eens, maar de testresultaten laten vooral de emoties zien, niet of iemand een passage begrijpt. Daarna stelde ik nog een vraag die er villeiner uitkwam dan bedoeld was. Als een schrijver een spannende passage schrijft en uit de testresultaten blijkt dat die geen spanning oproept, hebben we dan te maken met een slechte schrijver? Grunberg zei dat het zo niet werkte. Hij ging althans nooit aan de slag met de gedachte: nu ga ik een spannende scène schrijven.



Amazon kan via de e-reader Kindle bijhouden waar klanten stoppen in een boek. Schrijvers zouden met die gegevens een boek zo kunnen inrichten dat lezers door blijven lezen. Dat is een commercieel gevaar. Iemand uit het publiek vroeg welk nut dit onderzoek had. 'Ik wil gewoon weten hoe het werkt,' zei Van der Werf. Daarna gingen er dienbladen rond met gefrituurde hersenen. 'Een beetje flauw,' zei de jongen op de eerste rij nadat hij een hap genomen had. 'De saus moet het werk doen.'



Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 21 maart 2015.