Column Leeuwarder Courant: Mystiek

Mystiek

Er bestaan boeken die een leven lang meegaan. Sinds de verschijning van de roman Mystiek lichaam in 1986 ben ik gefascineerd door de ideeën van Frans Kellendonk. Ik heb het boek inmiddels wel tien keer herlezen, ik heb er talloze colleges over gegeven en enkele lezingen en bij het verglijden van de tijd verandert ook mijn visie op het boek, vallen me andere passages op en blijkt dat deze roman nog niets aan zijn kracht heeft ingeboet. Er bestaan ook literaire werken die je bij herlezing enorm teleurstellen waardoor je ook teleurgesteld wordt in de vroegere versie van jezelf die om wat voor ondoorgrondelijke reden dan ook dat boek mooi had kunnen vinden.

In 1990 stierf Kellendonk, kapot gemaakt door aids en Mystiek lichaam lijkt daar al een vooraankondiging van. Een van de hoofdpersonen, Leendert, komt vanuit New York terug naar Nederland en weet dat hij de ziekte (die niet met name genoemd wordt) onder de leden heeft. Terwijl hij als homoseksueel de dood verspreidt door weer met een andere jongen naar bed te gaan, geeft zijn zus het leven door met de geboorte van haar zoon die ook nog de naam Victor draagt. Mystiek lichaam zet die tegenstelling op scherp. 'De homoseksualiteit, die buiten de geschiedenis staat en geen eigen vormen heeft, is tot imiteren en overdrijven gedoemd. (...) De homo schmiert, omdat hij nergens bestaat, behalve in het oog van de geschiedenismakende hetero. Wat in de heterowereld gebeurt als tragedie, herhaalt zich in de homowereld als klucht.'

Er bestaat tegenwoordig een tv-zender voor gays, waarbij alle clichés uit de kast gehaald worden en je als doorsnee homoseksueel er weer zo snel mogelijk in wilt. Kellendonk zou er waarschijnlijk van gegruwd hebben. Maar hoe zou de schrijver van Mystiek lichaam - nu aids niet meer een doodsvonnis inhoudt (in de westerse wereld), nu zelfs in Amerika het huwelijk is opengesteld voor gays, nu ook veel homostellen kinderen opvoeden - aankijken tegen deze maatschappij? Er is in enkele decennia iets fundamenteels ten goede veranderd. Laat dat maar aan de geschiedenis over.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 14 november 2015

Kroniek Leeuwarder Courant: Foutje

Foutje

Als recensent maak je wel eens een foutje. Ooit heb ik consequent de naam van een schrijver verkeerd getikt en ook de eindredacteur heeft het niet opgemerkt zodat die recensie voor eeuwig onder een verkeerde naam in het archief staat. Daarnaast heb ik het debuut van Tommy Wieringa zo afgekraakt dat elke keer als ik de recensie weer onder mijn neus gewreven krijg het schaamrood me naar de wangen schiet. Je ziet meer het ego van de recensent dan een faire bespreking van het boek.

Dat Frans Kellendonk beschuldigd werd van antisemitisme in Mystiek lichaam, zoals Aad Nuis in 1986 in de Volkskrant schreef, kan nog steeds als een grote recensieblunder gezien worden. Ook deze krant kan niet vrijuit gaan, want Gerrit Jan Zwier schreef destijds: 'Zodra de verteller zich echter van dit antisemitisme bedient, ontspoort het verhaal op grove wijze.' Op een andere plek schrijft hij: 'Deze schrijver heeft er namelijk geen geheim van gemaakt dat hij zelf de herenliefde bedrijft!' Zwier, die bij mijn weten de vrouwenliefde bedrijft, is bij mijn weten nooit door Kellendonk ter verantwoording geroepen. Nuis wel, die kreeg meteen een beleefde, maar vileine brief na zijn recensie. 'Je hebt genoeg gelezen om te weten dat onderwerp en strekking van een boek niet altijd samenvallen - dat een boek over antisemitisme niet noodzakelijkerwijs antisemitisch is. Ondergang, bijvoorbeeld, is geen antisemitisch boek.'



Vorige week schreef Daniëlle Serdijn een recensie over de nieuwe roman van Jamal Ouariachi. Serdijn is wel vaker op een fout te betrappen. Zo liet zij bijvoorbeeld de prachtroman Juni van Gerbrand Bakker op Texel spelen. Ouariachi reageerde boos omdat de opvattingen van de hoofdpersoon in het inleidende stukje bij de recensie in de mond van Ouariachi lijken te worden gelegd. Aangezien het onderwerp pedofilie is, is dat nogal tricky. Een beleefde brief toen is nu een woedende tweet geworden: 'Oudste beroep ter wereld: hoer. Oudste leesfout ter wereld: ideeën van personages verwarren met die van hun auteur.' Toen ik er een stukje over schreef voor Tzum: 'Eigenlijk ben jij bij die flikker, Coen Peppelenbos, altijd nieuws.' Het werk van Kellendonk kan ik van harte aanbevelen.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 23 mei 2015.