Kroniek Leeuwarder Courant: Betje

Betje

Blij dat ik niet aan het Groot Dictee der Nederlandse Taal heb meegedaan. 'Zulke lammenadige anastrofes vernoemde de criticaster naar zijn tante Betje, in wier postale verbiage een heel aantal zeugmata, polysyndetons en anakoloeten wiewauwde.' Kees van Kooten voerde in zijn dictee tante Betje op, bedacht door Charivarius voor zinsconstructies waarin een foutieve volgorde van onderwerp en persoonsvorm wordt gebruikt. Charivarius schreef in de eerste helft van de vorige eeuw een taalcolumn voor De Groene Amsterdammer. De tante uit de dicteezin dient met een kleine t geschreven te worden omdat het hier gaat om de echte tante naar wie de stijlfout genoemd is. Taaldeskundige Wim Daniëls twitterde tijdens het dictee: 'Charivarius (ik schreef ooit een biografie over hem) heeft nooit een tante Betje gehad.' Charivarius had wel een tante met de voornamen Wilhelmina Elisabeth, maar die werd tante Willemien genoemd of tante Mina. Volgens het Genootschap Onze Taal schrijf je overigens tante betje als je de stijlfout benoemt, Van Dale houdt vast aan tante Betje.

Eerder in de week stelde Van Kooten het woord 'otofoto' voor om het woord van het jaar 2013, 'selfie', te vervangen. 'Dat is misschien het anglicisme van het jaar!' Otofoto vindt hij bovendien mooier, omdat het woord een palindroom is net als lepel of meetsysteem. Een woord dat zichzelf kan spiegelen past ook beter bij het fenomeen selfie: een foto van jezelf maken alsof de camera een spiegel is. Als we vanaf nu allemaal otofoto gebruiken hebben we meteen het woord van het jaar 2014 in huis.

'Forget selfies, we want to see your shelfies,' kopte The Guardian, want wij hebben dan wel een woord van het jaar, in Engeland zijn ze een stap verder. Een shelfie is een foto van je eigen boekenkast of -plank. Toon me uw boekenkast en ik zeg wie u bent: die schijnbaar willekeurige aankopen verraden een persoonlijkheid. En de inrichting van de boekenkast zegt misschien nog meer. Staan de boeken op kleur, staan de boeken in het gelid of is het een rommeltje? Wordt de boekenkast ook gebruikt als opbergruimte voor prullaria. Staat de kast vol foto's? Selfies in de shelfies?

Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 23 december 2013.

Kroniek Leeuwarder Courant: Aardig

Aardig

Gretig is het woord om Kees van Kooten te typeren. De Boekenweekauteur is al een uur voordat het interview begint aanwezig in de bibliotheek van Groningen. Van Kooten drentelt rond en maakt met iedereen een praatje. Als een mevrouw in een rolstoel zegt dat ze van schilderen houdt, maar dat de verf zo duur is, trekt hij zonder pardon zijn portemonnee. Hij overhandigt haar een biljet van vijftig euro, zodat ze weer even voort kan.

Schrijvers hoeven niet aardig te zijn, ze moeten goede boeken schrijven, maar het maakt het literaire leven wel prettiger als niet iedereen met de botte bijl rondloopt. Een van de aardigste schrijvers van Nederland, Rascha Peper, overleed vorige week zaterdag. Ik heb haar een paar keer geïnterviewd en ze kon overal boeiend over vertellen, maar haar privéleven schermde ze af. In columns in NRC Handelsblad was ze opmerkelijk openhartig over haar ziekte. Haar laatste column van 21 februari gaat over de reacties van mensen die opbellen naar haar huis en tegen hun verwachting in haar aan de telefoon krijgen. 'Leef jij nog?' is de ironische titel van het stuk.

Kees van Kooten ontwijkt tijdens het interview handig alle literaire vragen. Een paar keer zegt hij dat iets echt gebeurd is. De zaal smult van zijn verhalen. De verrekijker gaat over zijn vader, die na de oorlog vertegenwoordiger werd van Rijam-agenda's. Ik heb mijn Rijam-agenda van 1980-81 meegenomen, waarin een kleurenfoto staat van Van Kooten en De Bie. De schrijver is verrast. Even later wijs ik hem op een aforisme van 'Koot en Bie' in de agenda (ook het Boekenweekgeschenk staat vol aforismen): 'Omdat ze al zo jong spaghetti hebben moeten leren eten zijn er zoveel goede Italiaanse jongleurs.' Van Kooten kijkt alsof hij de zin voor het eerst leest.

In 1999 interviewde ik Rascha Peper over haar novelle Dooi, waarin staat: 'Literatuur is voor het grootste deel pretentieuze egotripperij.' Ik vroeg haar of hier de schrijfster sprak. Ze beaamde dat. 'Ik houd niet van die boeken die uitgebreid ingaan op een ziekte of van die weduweboeken. Het is vervelend om zo in het leven van ander gedrongen te worden tegen wil en dank.' Een paar jaar later schreef ze prachtig, met ironische distantie, over de beroerte die haar trof en het afgelopen jaar deed ze dat weer over kanker. Ik heb jarenlang gehoopt dat ze het Boekenweekgeschenk zou schrijven.

Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 23 maart 2013.

Kroniek Leeuwarder Courant: Succes

Sinds half maart heb ik elke zaterdag een column in de Leeuwarder Courant met literair nieuws (vaak met een link naar het nieuws op Tzum).

Succes

Twitter ontplofte na het optreden van Kees van Kooten in De Wereld Draait Door. Vooral jonge kijkers verbaasden zich erover dat iemand zo maar vier minuten mocht voorlezen uit het Boekenweekgeschenk, terwijl normaal de grootste bands met hun muziek op een rantsoen van één minuut werden gezet. Vier minuten en iedereen was verkocht! Thomas Acda twitterde: 'Nederland verandert eindelijk weer ten goede.'

Als je het langer dan vier minuten over een boek wilt hebben, dan ben je op de publieke zenders slecht af. Stel je maakt mooie documentaires over literaire klassiekers, dan moet je oppassen. De eerste twee seizoenen werden de literaire docu's van Abdelkader Benali uitgezonden aan de randen van de nacht. Vorig jaar op 'prime time', nu staat Benali boekt geprogrammeerd op de vooravond. Ik vroeg aan Benali wat hij er van vond:

'Slecht natuurlijk, dit programma heeft zich het afgelopen seizoen bewezen. Dit voelt als teruggezet worden. Erg pijnlijk allemaal. Ik zit te kijken met de gedachte dat op een later tijdstip wellicht het dubbele aantal mensen zou kijken. Gelukkig wordt er goed teruggekeken. Het zou me allemaal niet zo roesten als ik niet weet dat in Hilversum op basis van kijkcijfers keihard beleid wordt gemaakt.
Cultuurbeleid op de publieke omroep krijgt als het al gemaakt wordt nog een trap na. Die zondagavond, daar wil iedereen natuurlijk wel op zitten. We werken als redactie maandenlang aan zo'n programma en het is het enige boekenprogramma. Dan stop je het niet weg tussen Studio Sport en 3opReis in. Je biedt een prachtboek bij verschijnen toch ook niet op een braderie aan?'

HP/De Tijd publiceert voorafgaand aan de Boekenweek altijd de 'Literaire Pikorde'. Daarin worden de veertig meest invloedrijke mensen binnen de literaire wereld gerangschikt. Bovenaan prijkt deze keer Mai Spijkers, uitgever van Prometheus die de Vijftig tinten-pseudoporno op de markt brengt. De boeken brengen miljoenen in het laatje. Vorig jaar gaf Spijkers bij Pauw en Witteman volmondig toe dat hij de boeken niet gelezen had. Succes is onnavolgbaar.

Acteur en auteur Kasper van Kooten twittert: 'Vader rockt en geselt de boel nog swingend op een leeftijd die eenmalig mijn geboortejaar is. Trotse knul hier.' Mooi Droste-effect. Zoon twittert over vader die op tv vertelt over zijn vader.

Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 16 maart 2013.

Mevlana heeft Boekenweekprimeur in de stad

Mevlana in de Folkingestraat heeft de primeur bij de aftrap van de Boekenweek 2013 in de regio Groningen. Het bijzondere van deze primeur is dat Mevlana op de avond vóór de officiële opening van de Boekenweek 2013 het alleenrecht heeft om het Boekenweekgeschenk De verrekijker van Kees van Kooten uit te geven bij aankoop van een boek. Ook van het essay door Nelleke Noordervliet De Leeuw en zijn hemd wordt dan al verkocht.

Geschiedenisquiz en gedichten van Jan Glas
Bezoekers kunnen deelnemen aan de geschiedenisquiz over ons bewogen en roemrijke verleden rondom het thema van de 78e Boekenweek: Gouden Tijden, Zwarte Bladzijden. Aan de quiz zijn prijzen verbonden: vrijkaarten voor het optreden van Kees van Kooten in de Bibliotheek Groningen op 17 maart, het door hem gesigneerde Boekenweekgeschenk De verrekijker en het gesigneerde Boekenweekessay De leeuw en zijn hemd van Nelleke Noordervliet.
Als literaire omlijsting van de avond draagt Jan Glas - beeldend kunstenaar, schrijver, dichter en fotograaf - gedichten voor uit eigen werk. Coen Peppelenbos is de quizpresentator.

Zie meer info hier.

15 maart
aanvang 20.30

Wo ist der Bahnhof?