Kroniek Leeuwarder Courant: Aardig

Aardig

Gretig is het woord om Kees van Kooten te typeren. De Boekenweekauteur is al een uur voordat het interview begint aanwezig in de bibliotheek van Groningen. Van Kooten drentelt rond en maakt met iedereen een praatje. Als een mevrouw in een rolstoel zegt dat ze van schilderen houdt, maar dat de verf zo duur is, trekt hij zonder pardon zijn portemonnee. Hij overhandigt haar een biljet van vijftig euro, zodat ze weer even voort kan.

Schrijvers hoeven niet aardig te zijn, ze moeten goede boeken schrijven, maar het maakt het literaire leven wel prettiger als niet iedereen met de botte bijl rondloopt. Een van de aardigste schrijvers van Nederland, Rascha Peper, overleed vorige week zaterdag. Ik heb haar een paar keer geïnterviewd en ze kon overal boeiend over vertellen, maar haar privéleven schermde ze af. In columns in NRC Handelsblad was ze opmerkelijk openhartig over haar ziekte. Haar laatste column van 21 februari gaat over de reacties van mensen die opbellen naar haar huis en tegen hun verwachting in haar aan de telefoon krijgen. 'Leef jij nog?' is de ironische titel van het stuk.

Kees van Kooten ontwijkt tijdens het interview handig alle literaire vragen. Een paar keer zegt hij dat iets echt gebeurd is. De zaal smult van zijn verhalen. De verrekijker gaat over zijn vader, die na de oorlog vertegenwoordiger werd van Rijam-agenda's. Ik heb mijn Rijam-agenda van 1980-81 meegenomen, waarin een kleurenfoto staat van Van Kooten en De Bie. De schrijver is verrast. Even later wijs ik hem op een aforisme van 'Koot en Bie' in de agenda (ook het Boekenweekgeschenk staat vol aforismen): 'Omdat ze al zo jong spaghetti hebben moeten leren eten zijn er zoveel goede Italiaanse jongleurs.' Van Kooten kijkt alsof hij de zin voor het eerst leest.

In 1999 interviewde ik Rascha Peper over haar novelle Dooi, waarin staat: 'Literatuur is voor het grootste deel pretentieuze egotripperij.' Ik vroeg haar of hier de schrijfster sprak. Ze beaamde dat. 'Ik houd niet van die boeken die uitgebreid ingaan op een ziekte of van die weduweboeken. Het is vervelend om zo in het leven van ander gedrongen te worden tegen wil en dank.' Een paar jaar later schreef ze prachtig, met ironische distantie, over de beroerte die haar trof en het afgelopen jaar deed ze dat weer over kanker. Ik heb jarenlang gehoopt dat ze het Boekenweekgeschenk zou schrijven.

Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 23 maart 2013.

A.L.Snijders en Rascha Peper in de Veenkoloniën

A.L.Snijders, a photo by Dolf Verlinden on Flickr.

Korte verhalen, dat is het onderwerp van het literatuurgedeelte van 'Tsjechov in de Veenkoloniën'. Op zondag 10 juni komen Rascha Peper en A.L. Snijders naar Veendam om te praten over het (zeer) korte verhaal en om voor te dragen uit hun werk.
Fluitkwartet Fluitique, met leden uit het Veenkoloniaal Symfonie orkest, speelt korte en zeer korte composities.

10 juni
aanvang 20.00 uur
Zuidwending 48, 9644 XL in Veendam

Recensie Rascha Peper - Zwartwaterkoorts

Liegen en bedriegen

Joost Zwagerman nam in zijn verzameling beste korte verhalen uit de Nederlandse literatuur het verhaal ‘Ridders’ op van Rascha Peper. Een goede keuze, want het behoort inderdaad tot het beste uit onze literatuur. Ik zou zo nog een aantal verhalen van Peper kunnen aanwijzen die goed in elkaar steken en die ook in de dikke Zwagerman hadden gemogen.

Het grote publiek kent Rascha Peper voornamelijk van haar grote romans als Rico’s vleugels, Russisch blauw en Vingers van marsepein. Het zou jammer zijn als dat publiek de nieuwe verhalenbundel Zwartwaterkoorts links laat liggen (zoals het grote publiek meestal doet), want opnieuw staan hier weer prachtige verhalen in.

Het meest ontroerende verhaal is verwant aan ‘Ridders’ en gaat over een vrouw die een geheime geliefde heeft. Ze hebben beiden hun eigen partners, maar de vrijdag (ook de titel van het verhaal) is voor hun romance. Als hij na een ziekte komt te overlijden, krijgt ze een uitnodiging om de begrafenis bij te wonen. Daar is ze, als geliefde die door niemand wordt gekend, op een gruwelijke manier alleen. Peper gebruikt geen grote woorden; ze gebruikt ook geen mooie woorden (iemand die alleen stilistische hoogstandjes wil zien, komt bij Peper niet aan zijn trekken), maar ze weet je wel in een paar bladzijden in het leven van haar hoofdpersoon te trekken zodat je elke nuance in de emotie mee beleeft. De pijn als je het gezicht van je geliefde niet meer kunt zien omdat de kist al dicht is, de hardheid om achteraan in de rij te staan bij het gooien van zand in de kuil – zij gooit een tak met sierappeltjes op de berg zand – en de eenzaamheid die met bijna niemand te delen is. Ik begrijp niet hoe het haar lukt, maar je krijgt het er koud van. Ik moest eerst even wat anders doen, voordat ik aan het volgende verhaal kon beginnen.

Een terugkerend motief in deze roman is de leugen. Personages bedriegen (vrouwen oplichten of boeken stelen) en personages worden bedrogen. Het verhaal ‘Het veertje’ wordt verteld door een oude, blinde man. Hij woont nog in zijn bovenwoning, ondanks dat zijn zoon en schoondochter graag willen dat hij zijn spulletjes alvast wegdoet. Regelmatig verdwijnt er ook iets uit het huis dankzij zijn kinderen, wat de oude man natuurlijk toch merkt. Uiteindelijk neemt hij wraak.

Het lezen van de verhalen wordt aantrekkelijker gemaakt omdat de hoofdpersonen in het ene verhaal een bijfiguur kan zijn in het volgende verhaal. Zo grijpen die op zichzelf staande verhalen toch in elkaar.
Misschien werkt die methode bij lezers die nogal weigerachtig staan tegenover verhalen. Tegen die lezers zou je willen zeggen: zet je over je vooroordeel heen en koop deze bundel. Lees elke dag één verhaal en raak onder de indruk van de fenomenale wijze waarop Peper karakters kan neerzetten. Ik kijk alvast uit naar de volgende verhalenbundel.

Coen Peppelenbos

Rascha Peper – Zwartwaterkoorts. Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 240 blz. €17,50.
 
Verscheen ook op Literair Nederland, 17 november 2009

Rascha Peper en Peter Middendorp in de bibliotheek op 15 november

Het is wel even schrikken als je je eigen kop zo groot op een poster ziet. Ik heb maar meteen gevraagd of de volgende keer het hoofd van een van de gasten groot op de poster kan.
Vanaf volgende week zondagmiddag vindt er elke maand een literaire middag plaats in de Openbare bibliotheek van Groningen. De eerste keer komen Peter Middendorp en Rascha Peper. Dichter Sacha Landkroon zorgt voor een entreact.
Lees hier meer.

Zondag 15 november
14.00-16.00 uur
Wolters-Noordhoffzaal
Presentatie: Coen Peppelenbos
€5,- (Stadjerspas/leden bibliotheek €4,-)
(Volgende afleveringen: zondag 20 december, 17 januari en 21 februari)
Reserveren: per mail of telefonisch: 050 368 368 3

Interview met Rascha Peper

Alweer een 'snelle' interviewaanvraag. Maandag werd ik gevraagd om Ronald Giphart op dinsdag te interviewen, dinsdag werd ik gevraagd om op 14 juni Rascha Peper te interviewen bij het festival Zomerzinnen in Veenhuizen. Het interview zal waarschijnlijk voor een groot deel gaan over haar nieuwste roman Vingers van marsepein. Na het interview is er een buffet. Helaas is dit onderdeel van het programma al helemaal uitverkocht. 's Avonds treedt Rascha Peper nog een keer op.
Op de YouTube-afdeling van uitgeverij Nieuw Amsterdam geven drie willekeurige lezers alvast hun oordeel.

Recensie LC: Rascha Peper - Vingers van marsepein

De geur van ontbindend vlees

Op het omslag van Vingers van marsepein staat een foto van een armpje gestoken in een mooi kanten kleedje. Aan de vingers hangt iets onduidelijk vlezigs. Je bent al een heel eind in het boek als je erachter komt dat dit het geprepareerde armpje is van een meisje en dat aan haar vingers twee oogleden bungelen. Maker van dit lugubere beeld is Frederik Ruysch, iemand die tegenwoordig alleen nog maar voorkomt in straatnamen, maar die in het begin van de achttiende eeuw als een van de belangrijkste anatomen bekend stond. Tsaar Peter de Grote kocht een groot deel van de collectie zelfs op en verscheepte alles naar Rusland.

Rascha Peper vertelt het verhaal van deze belangrijke geleerde aan de hand van de negenjarige Bregtje die als nichtje in het huisgezin is opgenomen nadat haar familie aan de hete koorts is bezweken. Bregtje denkt echter dat haar iets oudere broer elders leeft en dat geeft een concurrerende anatoom de gelegenheid om haar te chanteren. In ruil voor informatie over de preparaten van haar oom en het geheime procédé dat hij gebruikt, wordt zogenaamd geprobeerd om haar broer naar de stad te halen. Die spanningsboog kan Peper gebruiken om allerlei smeuïge details over het ontleden van misdadigers die gehangen zijn en het prepareren van een neushoorn in het boek op te nemen. Je ruikt de geur van ontbindend vlees en tegelijkertijd raak je, net als Bregtje, gefascineerd door de precisie waarmee Ruysch te werk ging.

De avonturen van Bregtje worden afgewisseld met de belevenissen van Ben, een jongen van gescheiden ouders. Zijn moeder heeft nooit het verlies van een dochtertje verwerkt. Zijn vader heeft een nieuwe vriendin en met hen gaat Ben op vakantie naar Petersburg waar hij natuurlijk ook de preparaten van Ruysch tegenkomt en daarin is hij hevig geïnteresseerd. Die afwisseling van verhaallijnen gebruikt Peper wel vaker in haar romans, zoals bijvoorbeeld in Russisch Blauw. De historische lijn komt nu het beste uit de verf. De spanning wordt daar goed opgebouwd, terwijl de spanning in het heden meer op psychologisch vlak ligt: Ben wordt op school gepest en moet meer voor zichzelf op te komen. Liever zit hij met zijn neus in de boeken. Dat de vriendin van zijn vader zwanger is, lijkt hij niet eens op te merken.

Twee kinderen, allebei op de proef gesteld door hun omgeving, allebei nog jong genoeg om zich te verliezen in kinderfantasieën, maar al oud genoeg om weet te hebben van de keiharde realiteit van het leven. Je bent bang dat in beide verhalen er een gruwelijk einde zal volgen na al die bladzijden over incisies, geheime vloeistoffen en lichaamsdelen in stopflessen, maar gelukkig kon Peper die verleiding weerstaan. Dat maakt deze roman ook voor mensen die altijd wegkijken bij medische tv-programma’s zeer de moeite waard.

COEN PEPPELENBOS

RASCHA PEPER: Vingers van marsepein. Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 317 blz. €18,50
eerder gepubliceerd in de Leeuwarder Courant op 9 mei 2008.