vrijdag 9 maart 2012

Recensie Tom Lanoye - Heldere hemel


Een noodlotsdrama in pocketformaat

De novelle is een prozagenre dat bij uitstek geschikt is om het leven van een gering aantal personages uit te diepen. In Heldere hemel, het Boekenweekgeschenk van 2012 geschreven door Tom Lanoye, trekt echter een stoet aan personages voorbij: een piloot, een generaal, een Chief of Staff, een bedrogen vrouw, een vrouw die bedriegt, een journalist , diens chef en de zoon van de bedrogen vrouw. Toch weet de schrijver de touwtjes strak in handen te houden, want centraal staat een waar gebeurde kleine ramp: het neerstorten van een onbemande Russische MiG op een woonhuis in Kooigem (vlakbij Kortrijk).

Het gebeurt op 4 juli 1989, Onafhankelijkheidsdag in de Verenigde Staten en zo'n vijandig vliegtuig boven West-Europees grondgebied lijkt de voorbode van iets fataals te zijn. Toch lijkt de impact niet zo heel groot te zijn als je de Leeuwarder Courant van die week naleest. Een paar berichten worden aan het ongeluk gewijd en daarna gaat men over tot de orde van de dag. Het zijn de nadagen van de Koude Oorlog die Lanoye hier oproept. De Berlijnse muur zal nog dat jaar omvallen. De piloot die abusievelijk boven Polen uit zijn toestel is gesprongen, weet dat het einde van de Sowjetmacht nabij is: 'Hij had het nieuwe Russische zwijgen ontdekt. Niet dat van de angst. Dat van de bittere gêne.'

Het historische voorval geeft Lanoye de kans om satire en psychologisch drama met elkaar te vermengen. We volgen de paniek in de 'situation room' van het NAVO-hoofdkwartier waar een kleine machtstrijd gevoerd wordt en we verwijlen op een krantenredactie waar een yuppige hoofdredacteur meer 'human ineterst' en straatinterviews wil hebben terwijl de redacteur van de oude stempel het harde nieuws wil brengen.

Intussen vliegt de MiG naar een plek in Vlaanderen waar het neer zal storten. De lezer weet dat vanaf de eerste bladzijde. Als er een verhaallijn bijkomt over Vera die door haar man is ingeruild voor een jongere vrouw, Carla, dan houd je je hart vast. Het meisje komt ook nog op bezoek en er ontstaat een ordinaire 'bitchfight'. Carla biedt stevig weerwerk: 'Ik had een manipulerende dragonder verwacht. Een onvoorspelbare feeks. Wat tref ik aan? Een tranerig viswijf dat 's morgens vroeg al naar whisky riekt.' Het vliegtuig komt dichterbij.

In Heldere hemel kan Tom Lanoye alle registers opentrekken: een huwelijkscrisis, met echte toneeldialogen doorspekt, gekoppeld aan een spottende kijk op de toenmalige politiek-maatschappelijke situatie. De continue dreiging van naderend onheil hangt hier letterlijk in de lucht. Een noodlotsdrama in pocketformaat en dat allemaal geschreven in korte, knetterende zinnetjes. Dit is een van de betere Boekenweekgeschenken van de afgelopen jaren.

Coen Peppelenbos

Tom Lanoye - Heldere hemel. CPNB. 96 blz. Bij aanschaf van €12,50 aan boeken onvangt men het Boekenweekgeschenk (De Boekenweek duurt van 14 tot en met 24 maart).
Deze recensie verscheen eerder in de Leeuwarder Courant van 9 maart 2012

Geen opmerkingen: