Godenslaap in Groningen

SS Erwin Mortier
Originally uploaded by boekenbeurs2008
Zo'n tweehonderd mensen zaten in de zaal vanavond bij Spraakmakende boeken. De lezingenreeks Spraakmakende boeken is al jaren een groot succes. Mensen komen van heinde en verre om zo'n anderhalf uur te luisteren naar een verhaal over een roman. In het publiek ook Roos Custers en Arjen Nolles. Verder zag ik wat bekenden van de leeskringen en studenten van mij (ver weg in de zaal).
De eerste powerpointpresentatie van mijn leven deed het gelukkig goed.Wel was ik iets te zuinig geweest met hand-outs: ik had er slechts 100 gemaakt, waardoor er een grote verdeel actie in de zaal moest plaatsvinden. Mensen die alsnog de gevraagde fragmenten willen hebben kunnen me hier mailen. Ik stuur ze dan mijn word-bestand digitaal toe (1MB).

Godenslaap in Hoogeveen

Vanavond een lezing gehouden over Godenslaap van Erwin Mortier in Hoogeveen. Deze week heb ik de roman nog eens herlezen en het zit nog beter in elkaar dan ik de eerste keer gezien had. In de bibliotheek van Hoogeveen kwamen meer dan veertig man (voornamelijk vrouw) bijeen. Doeke ging mee voor de gezelligheid en om de nieuwe bibliotheek van Hoogeveen te inspecteren. Ik verkocht vanavond ook nog vier Tzums en één Victorie.
De lezing was een generale repetitie voor de lezing bij Spraakmakende boeken volgende week. Daar komen meestal zo'n honderd mensen op af. Het valt wel mee met de ontlezing denk ik dan altijd.

(foto's Doeke Sijens)

De afgunst van Jan van Mersbergen

Jan van Mersbergen is schrijver. Grote kans dat je nog nooit van hem gehoord hebt, maar daar kan verandering in komen. Jan van Mersbergen is genomineerd voor de BGN Nieuwe Literatuurprijs. Grote kans dat je nog nooit van de BGN Nieuwe Literatuurprijs hebt gehoord, maar de doelstelling van de prijs is als volgt: 'De BNG Nieuwe Literatuurprijs is een prijs voor auteurs jonger dan 40 jaar die nog niet zijn doorgebroken.' Van Mersbergen juicht sinds gisteren op Facebook en op zijn eigen site dat hij nog niet doorgebroken is. Fijn hoor.
Als iemand anders genomineerd is of een prijs wint, is Van Mersbergen minder blij. Zo liet hij zich bij herhaling bijzonder negatief uit over Godenslaap van Erwin Mortier nadat deze de Tzum-prijs had gewonnen voor de mooiste zin van 2008. Je kunt de zin niet mooi vinden, je kunt zelfs een andere opvatting over literatuur hebben, maar dat herhaaldelijke gevit is wel wat kleintjes.

Nu Erwin Mortier de AKO-literatuurprijs won was het voor Jan van Merbergen opnieuw tijd om zijn gram te halen. Op zijn blog schreef hij:

Echter, lezers die zich niet zo snel laten imponeren en van een tekst eisen dat een gevoel daadwerkelijk overgebracht wordt, niet via gedachten maar daadwerkelijk op gevoelsniveau, blijven met zulk proza volledig met lege handen staan. Die lezers hebben gisteravond moeten vaststellen dat er complete jury's samen te stellen zijn van vakmensen die overdonderd worden door over elkaar tuimelende barokke metaforen, maar die niet het lef hebben te eisen dat een roman de lezer in de eerste plaats laat voelen wat er in die roman aan de hand is.

Dat is dus het belangrijkste criterium voor Jan van Merbergen: er moet gevoel overgebracht worden. Natuurlijk kon Van Merbergen het niet nalaten om de Tzum-prijswinnende zin nogmaals te analyseren.

In plaats van de mooi verwoordde [sic, cp] gevoelens van deze vrouw te moeten lezen via de gedachten van de schrijver wil ik als lezer zelf voelen wat die vrouw voelt. Schrijvers die dat kunnen verdienen een prijs.

Van Mersbergen wil voelen wat die vrouw voelt. Dan verdien je pas een prijs. Je zou je ook kunnen voorstellen dat er nog meer criteria zijn op grond waarvan je een boek waardeert. Zo'n criterium zou kunnen zijn: stijl, het vakmanschap van het formuleren.
Van de nog niet doorgebroken auteur Van Mersbergen heb ik dit jaar één boek gelezen: Zo begint het. Dat boek is genomineerd. En het moet gezegd worden: Van Mersbergen is consequent; in zijn roman zul je geen enkele mooi geformuleerde zin aantreffen. En misschien zijn er lezers die heel veel voelen bij het lezen van de roman, ik had slechts één gevoel: verveling (lees mijn recensie maar na). Toch zal ik als Van Mersbergen de BGN Nieuwe Literatuurprijs wint de eerste zijn om hem te feliciteren. Dat lijkt me collegiaal. Ik vind het ook een vorm van wellevendheid om een ander zijn prijzen niet te misgunnen.

Erwin Mortier bij Nova (uitzending gemist)

Erwin Mortier ontvangt ook AKO-literatuurprijs

Zondag kreeg hij nog de felbegeerde Tzum-prijs maar vanavond dan eindelijk een grote, dikke prijs. Op zijn website stond vandaag nog een bericht dat hij zijn eigen kansen niet hoog inschatte, maar gelukkig is Mortier niet goed in inschatten. En gelukkig wint een gedoodverfde winnaar ook eens.
Zondag stond ik op een stoel en voorspelde ik deze uitslag al. Mortier wuifde elke gedachte aan winst weg, maar het valt niet te ontkennen: de Tzum-prijs is de opmaat voor iets nog mooiers.

Erwin Mortier ontvangt Tzum-prijs

De hele redactie van Tzum was dit weekend in Antwerpen om de Tzum-prijs voor de mooiste zin van 2008 uit te reiken aan Erwin Mortier, auteur van Godenslaap. Ik moest van hoofdredactrice Roos Custers een kort woordje spreken, staand op een stoel in de stand van de Bezige Bij, waarna Roos de beker en het felbegeerde prijzengeld overhandige. Vervolgens beklom Erwin Mortier de stoel voor een dankwoord. Meer over de prijs in de volgende Tzum, maar hier alvast een paar foto's.

 (foto's Nick ter Wal)

Interview over Tzum-prijs

Met muziek onder de winnende zin. Met dank aan het Artistiek Bureau.


Op zijn eigen site reageert Erwin Mortier verheugd op het bericht:

'Zo voel ik me toch een beetje de voetbalkampioen die mijn grootvader zaliger altijd in mij heeft willen zien. Ik denk dat de man zich in zijn eeuwige slaap nu gerustgesteld op zijn zij keert.'

Verder noemt Mortier de Tzumprijs 'ongetwijfeld een der charmantste literaire onderscheidingen in het Nederlandse taalgebied. Ik hoop, en weet wel zeker, dat mijn andere genomineerde kunstbroers en -zussen zich door de bekroning van "mijn" zin niet laten onmoedigen, dat zij hun zin voor en in zinnen niet zullen verliezen. Want dat zou bepaald onzinnig zijn.'

Erwin Mortier wint grootste Tzum-prijs ooit

Met de zin:

‘Ik volg de cadans van mijn handschrift en zoek naar de in letters gestolde, kwezelachtige wellust van het meisje dat ik ooit geweest moet zijn, het wicht dat op de drempel van haar adolescentie haar schriftuur even strak aantrok als de dunne lederen veters waarmee ze haar laarsjes dichtreeg – hoe ze het vlees van het woord in de baleinen van de zinsbouw dwong, tot haar eigen lijf vol striemen stond en ze naar uitbraak verlangde.’

wint Erwin Mortier de Tzum-prijs 2009, de kleinste literaire prijs van Nederland. De zin komt uit het boek Godenslaap, dat vorig jaar verscheen bij uitgeverij de Bezige Bij.

In 2002 won Paul Mennes, in 2003 Doeschka Meijsing, in 2004 Stijn Aerden, in 2005 Ilja Leonard Pfeijffer, in 2006 Tommy Wieringa, in 2007 Jeroen Brouwers en vorig jaar A.F.Th. van der Heijden. De winnaar krijgt naast een fraaie beker ook een bedrag aan euro's dat gelijk is aan het aantal woorden in de zin. Dit jaar is dat dus 75 euro.

De jury (de redactie van het literaire blad Tzum: Roos Custers, Coen Peppelenbos en Nick ter Wal) was unaniem in haar keuze voor de zin. Dat Erwin Mortier een keer de Tzum-prijs zou winnen lag in de lijn der verwachting omdat de auteur bekend staat als een liefhebber van goed geformuleerde zinnen. Mortier is een schrijver die je alleen al vanwege zijn stijl zou kunnen bewonderen. Godenslaap staat vol bewonderenswaardige zinnen en de twee zinnen waaruit de jury uiteindelijk moest kiezen voor de prijs kwamen beide uit deze veelgeprezen roman.

De winnende zin is buitengewoon melodieus (lees maar eens hardop voor), maar het is vooral een zin die dwingt tot herlezing. De beeldspraak die Mortier gebruikt brengt een herinnering op gang. Maar het beeld wordt ook weer werkelijkheid (‘tot haar lijf vol striemen stond’) en de zin eindigt weer in een nieuw beeld dat op het benauwende leven van de hoofdpersoon slaat. Wie de zin aandachtig beschouwt zal diverse metaforen tegenkomen. Kortom: met deze rijke zin is Erwin Mortier de terechte winnaar van de Tzum-prijs 2009.

Kijk voor alle nominaties van publiek en jury hier.

Erwin Mortier over Nero

Vroeger spaarde ik diverse strips, vooral Belgische (Robbedoes en Kwabbernoot, Guust). Natuurlijk Suske en Wiske, maar dat deed iedereen al en die strip werd steeds slechter en slechter door het studio-productiewerk. Ik kende echter niemand die net als ik Nero & Co spaarde. Nero & Co was voor mij het exotische Vlaanderen. Het huishouden van Nero (altijd met een paar laurierkransblaadjes achter de oren getekend) en zijn vrouw omvatte ook hun professorale zoontje Adhemar, de vrienden Petoetje en Petatje, de Waalse meneer en madam Pheip (altijd met pijp), de knotsgekke piraat Tuizenfloot en tientallen figuren meer. Tekenaar Marc Sleen bedacht onnavolgbare avonturen die Nero overal op de wereld brachten, maar het liefst in Afrika, het continent waar hij zelf het meest van hield. Het eindigde altijd weer thuis met een maaltijd (meestal wafels).
Sleen hield van kleurige titels voor zijn albums, een greep: De Blauwe Toekan, De Blauwe Mannen, De Blauwe Blommebloem, De Blauwe Walvis, De Blauwe Woestijn, De Blauwe Broertjes, De Man met het Gouden Hoofd, De Gouden Vrouw, De Gouden Kabouter, Het Gouden Hart, De Gouden Patatten, Het Groene Vuur, De Groene Chinees, De Groene Patreel, De Groene Slapjanus, De Groene Gravin, De Smaragdgroene Pletskop, De Groene Steenbok, De Zwarte Voeten, Zwarte November, De Zwarte Toren, De Zwarte Piraat, De Rosse Rupsen, De Rode Keizer, De Gele Gorilla, Het Knalgele Koffertje, De Witte Parel, De Paarse Futen, Zilveren Tranen.
In Brussel is nu een Marc Sleenmuseum geopend. Erwin Mortier schreef een mooi stuk in De Morgen en publiceerde dat ook op zijn weblog.

Recensie LC: Erwin Mortier - Godenslaap

De geletterdheid van het oog

De Vlaamse auteur Erwin Mortier heeft op zijn laatste romans wel de kritiek gekregen dat hij zich zou bezondigen aan mooischrijverij. Bovendien zou zijn thema beperkt zijn: telkens weer riep hij de verwondering op van een kinderwereld. Dat laatste kan hem nu niet meer verweten worden, want in Godenslaap is de hoofdpersoon de stokoude Hélène.

Hélène is aangewezen op een hulp, die haar moet baden en kleden. Als ze eenmaal in haar stoel bij het raam zit, werkt haar geheugen op volle toeren en schrijft ze boeken vol met haar herinneringen. Mortier neemt nogal de tijd voor de introductie van deze oude schrijfster die over haar jeugd vertelt in een welgesteld burgerlijk gezin. Pas na honderd bladzijden weet je ongeveer waar het verhaal naartoe gaat: de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog en de vlucht van de jonge vrouw Hélène met haar strenge moeder naar een oom over de grens. Haar vader blijft achter en haar broer trekt naar het front.
Wie actie en avonturen verwacht, kan deze roman beter ongelezen laten, want Mortier moet het hebben van uitvoerige en beeldrijke zinnen. Door de nuanceringen komen de personages tot leven. Zoals de stoere, maar ook tedere Engelse fotograaf op wie Hélène verliefd wordt en die haar het front laat zien, dat vooral bestaat uit enorme rijen mannen die het slagveld tegemoet lopen. Zoals de moeder die onder haar nukken en sociale onhandigheid toch ook doorzettingsvermogen laat zien als er na een bombardement opeens kind uit de buurt gedood wordt en in huis wordt afgelegd. Dit zijn brute, samenvattende zinnen die alle subtiliteiten om zeep brengen. De gruwelijke voorvallen en de karaktertekening van de personages worden ondergeschikt gemaakt aan de taal.
Hélène verwoordt haar opvattingen over het schrijverschap als ze haar jaloezie ten opzichte van schilders kenbaar maakt: ‘Jaloers omdat ik de taal niet kan fijnstampen in een mortier en naar goeddunken vloeiend of pasteus kan maken door er olie doorheen te mengen, noch een nieuwe kleur kan scheppen door wat poeder van het ene woord aan wat poeder van het andere toe te voegen. Jaloers ook, omdat er geen taal bestaat waarmee je eerst een ondergrond kunt aanbrengen, die door het kleurenweefsel dat je erbovenop legt heen blijft schemeren. Jaloers omdat ik een taal zou willen die geen betekenis draagt, maar bovenal intensiteit, een betekenis die aan de betekenis ontstijgt, en die je niet zozeer zou moeten lezen, als wel bezien, met de geletterdheid van het oog, de eruditie van het netvlies.’ Je leest deze zinnen, mede dankzij de naamverwijzing, als het directe streven van Erwin Mortier zelf.
Het resultaat zal zijn dat Godenslaap vooral gekocht zal worden door liefhebbers van een perfecte stijl. Zij zullen op elke bladzijde kunnen genieten van de ingenieuze formuleerkunst en zinnen die moeiteloos uit honderd woorden bestaan. Zij zullen genieten en de schrijver koesteren die zich opnieuw succesvol verzet tegen snelle plots, gelikte personages en oppervlakkige thema’s.

COEN PEPPELENBOS

ERWIN MORTIER: Godenslaap. De Bezige Bij, Amsterdam, 406 blz. €19,90
Eerder gepubliceerd in de Leeuwarder Courant, 19 december 2008.

Hugo Claus - de tegenstemmen

Dit wordt weer een politiek correct stukje. Bij voorbaat excuses. Toen Hugo Claus was overleden was de Boekenweek meteen niet meer zo feestelijk meer. In een reactie op het onvolprezen weblog Artistiek Bureau schreef ik zoiets, waarna meteen een zekere 'Bink' reageerde:

Waarom niet? We feesten gewoon door. Hij was oud en ziek en ik persoonlijk vond zijn werk niet om door te komen. Nu ja, iedere heug zijn meug of zoiets.

Dit soort botte opmerkingen vind ik ongepast. Zelfs al heb je een hekel aan (het werk van) een schrijver, dan houd je je maar een paar weken in. Op sommige momenten houd je je mond gewoon.

Vandaag volgde Philip Hoorne op zijn weblog onder de titel 'Van de doden niets dan goeds'

Vorige week sprak ik met een belezen man die me toevertrouwde dat hij ‘Het verdriet van België’ maar niks vond. Dat kwam goed uit. Ik las het boek een kwarteeuw geleden en ik vond er toen al, in mijn milde jonge jaren, geen zak aan. Toch is het bezig om op dit eigenste moment een bestseller te worden. Het boek draagt een sterke titel, past uitstekend bij de huidige politieke situatie van ons land en - klein detailke - de auteur ervan is net overleden.

Hoorne, ooit gedebuteerd in Tzum, is snel opgeklommen in de rangen van Vlaamse poëziepausjes, maar is in zijn taal en (gebrek aan) argumenten een straatvechter gebleven. Ook Erwin Mortier krijgt nog een klap:

Toen Erwin Mortier tot de kardinaal riep dat die zich moest schamen, schaamde ik mij. Om Erwin Mortier. Omdat hij zich even de paus waande.

Wie de rede van Mortier naleest, prijst zich gelukkig dat er ook nog schrijvers zijn met de gave van bewondering, met het talent om die bewondering om te zetten in een bewonderenswaardige lijkrede. Leg die rede eens naast het gepruttel van Philip Hoorne en trek zelf de conclusies.