Opa Blom leest voor

Een beetje raar om een kerstfoto te plaatsen vlak voor Pasen, maar op deze foto leest mijn opa, die vandaag 106 zou zijn geworden als hij nog zou leven, Herman en mij voor.

Mijn opa had een wat plechtige voorleesstem. Als we in Wijhe aten werd er na het eten altijd nog een stuk uit de Bijbel voorgelezen. Als iemand overleden is dan verdwijnt de stem het snelst uit je geheugen, tenzij je er een opname van hebt. Die stem die voorleest uit de Bijbel herinner ik me het sterkst.

Op de bovenstaande foto uit 1970 leest mijn opa voor uit de Donald Duck.

Opa en oma Blom 40 jaar getrouwd

Ik kom uit een familie waarin hoogtijdagen gevierd werden. Verjaardagen, huwelijksjubilea; het leven zit soms tegen, maar je viert dat je elke horde gehaald hebt. Ik kwam er pas later achter dat er heel veel mensen zijn die belangrijke data geruisloos laten passeren. Sterker nog, bij meer dan de helft van mijn vrienden worden verjaardagen niet gevierd.

Op de bovenstaande foto uit 1979 zijn mijn opa en oma uit Wijhe (daarom opa Wijhe en oma Wijhe genoemd) 40 jaar getrouwd. Dat zijn momenten waarop er een zaaltje gehuurd werd, iedereen een stukje of een lied instudeerde en er een hele avond geschonken werd tot om middernacht de kadetjes met kaas werden uitgedeeld.

Op gewone verjaardagen, mijn opa was jarig op 13 maart, kwam iedereen thuis langs. Toen wij nog op de lagere school zaten, werden we vaak eerder opgehaald van school en in de auto naar Wijhe gereden. Daar was mijn moeder meestal al om te helpen. Mijn tante kwam helemaal uit Haarlem (dat lag toen nog aan de andere kant van de wereld). Wat herinner je je? De zussen van mijn opa: tante Wil, tante Mien en tante Anna (de liefste). Ik hoop niet dat ik iemand vergeet. Ze dronken nog advocaat of vruchtenbowl. Het liefst doorzichtige bowl, want als je er kersen indeed dan verkleurde de hele boel en had je kans dat er toch iemand zijn gebit brak op een pit.

Of er veel mannen aanwezig waren op zo'n verjaardag weet ik niet meer. Meestal werden er ziektes besproken. Afijn zo'n fase waarin iedereen terechtkomt als je je verjaardag maar blijft vieren.

Bij opa op schoot

Als hij nog zou leven, dan zou hij vandaag 104 zijn geworden. Op deze foto is hij echter 54. Dat komt dicht bij mijn huidige leeftijd. Herman zit bij mijn oma op schoot, ik bij mijn opa. Mijn broer poseert echt, zo te zien was ik wat onrustiger en hebben ze mij een boekje gegeven om me wat af te leiden. Mijn opa houdt het boekje stevig vast, maar dan is het lastig om ook een kind vast te houden.

Die stoelen stonden volgens mij niet standaard naast elkaar. Rotanstoelen. Van die stoelen waar je, als je er geen kussens in legt, altijd rugpijn krijgt. Het 1966. Prinses Beatrix is pas gehuwd met prins Claus. De goede jaren moeten nog komen.

Opa Onder de Gelder

Het was de tijd voor de iPad, voor het mobieltje, voor tv die de hele dag programma's uitzond (alleen op woensdag- en zaterdagmiddag was er een programma voor kinderen) en voordat ouders was aangeleerd dat ze zich de hele dag met hun kind moesten bemoeien. Af en toe gingen de kinderen naar opa en oma. Hier zie je mijn opa staan met de drie Peppelenbossen Onder de Gelder. De Gelder was het landgoed achter het hek, de weg die ervoor langs liep heet Onder de Gelder. Op mooie zomeravonden zie in de wei reeën bij de bosrand staan.

Het hoogtepunt van een bezoek aan Onder de Gelder was het voeren van de vissen. Een enorm dikke dikke kluwen karpers verdrong zich onder de brug een veelkoppig, slurpend monster met vele opengesperde bekken die naar de broodkruimels hapten die wij van de brug mochten gooien.

Er was altijd brood te weinig om alle vissen te voeden. De dikste vissen wonnen altijd. Je kunt daar een metafoor in zien.

Op deze foto lijkt mijn opa (13 maart was zijn verjaardag) de zak met brood vast te houden. Blijkbaar vond hij het ook nog leuk om de vissen te voeren.

Opa in 1969

Een zonnig plaatje uit 1969, een jaar waarin sigaren nog flink over de longen gerookt werden. Je ziet op deze foto's dat mijn opa sigaren rookte, maar hij was meer een weifelachtige roker. Meer om iets tussen de lippen te hebben, om bezig te zijn met sigarenknipper en asbak dan om het genot van het roken.

Ze komen nog wel eens buurten in mijn dromen, mijn opa en oma, altijd aan de Bergmolenstraat in Raalte. Geruststellende dromen, iedereen is er nog.

Soms ruik je nog een sigaar, al verdwijnt die geur ook dankzij het anti-rookbeleid. De ambtenarij verjaagt dan ook herinneringen aan de mensen die sigaren gerookt hebben. Ambtenaren houden geen rekening met de werking van het geheugen.

Soms hoor je een accent, uit Deventer. Op de geluidsbank van het Meertensinstituut kun je naar soundbites uit de regio gaan. Daar vind je ook Deventer. Er staan nu 9 opnamen bij, maar de klank en de melodie van het Deventers dat mijn opa sprak hoor ik (misschien is dat bij mijn moeder anders) het meest bij de vrouw uit opname 1 en 2.

Bij de doop

Als hij nog geleefd had, dan was hij vandaag 101 geworden. Op de foto, gedateerd 13 december 1964, is hij 52. Ik lig in mijn doopjurk bij mijn oma op schoot, de handjes zedig gevouwen, want dat is mijn aard. Ik kan me er weinig van herinneren, maar aan het foto-album te zien werd er behoorlijk met gesleept, van schoot naar schoot. Zelfs mijn overgrootvader, kortweg opa met de stok, was aanwezig.

Mijn broer zit op de knie van mijn opa, die hem veilig vasthoudt. Mijn opa straalt een beetje van blijdschap, dat is wel ontroerend. Via onze doopnamen, Cornelis, zijn we aan elkaar verbonden. Zijn voornaam Cees vonden mijn ouders een beetje ouderwets, dus kozen ze het veel modernere Coen. Allebei met een C. Met Sinterklaas dezelfde chocoladeletter.

Poseren in de tuin

Vandaag zou hij honderd zijn geworden, want hij was van 1912. Deze foto is denk ik aan het eind van de jaren zeventig gemaakt. Ik had net mijn nieuwe Canon en iedereen moest poseren. Mijn oma en opa zien er netjes uit, maar dat was niet speciaal voor de foto; zo zagen ze er altijd uit. Mijn opa altijd met overhemd, stropdas, vest, jasje en buiten met een hoedje. Voor dit soort hoedjes hebben ze hoedenplankjes bedacht.
Het was niet de bedoeling dat je met die hoedjes ging spelen als kleinkind. Dan ging de vorm eruit en dat moest niet. Als je het al aandurfde om het hoedje op te zetten, dan alleen met de nodige schroom en met alle voorzichtigheid.
Mijn opa was van de hoed, mijn vader van de pet en ik ga bloothoofds de wereld tegemoet. Er zit een ontwikkeling in, al weet ik niet precies welke.

Onder de Gelder

My grandfather and his grandchildren
Originally uploaded by coen peppelenbos

Een plaatje uit het pre-internet tijdperk. Genomen zo rond 1970. Mijn opa met standaardhoed en aan de linkerkant mijn broer Herman en ik (de blonde kop) en aan de rechterkant mijn zus Annet. Nederland kende nog maar één televisienet en het enige wat je als kin kon doen was wachten op de volgende dag.
In Wijhe, waar mijn opa en oma woonden, was een van de hoogtepunten altijd een wandeling naar Onder de Gelder met een zak vol oud brood. Vlakbij het landhuis, ik ben nooit verder gekomen dan de poort, kon je op een bruggetje het brood in het water gooien.
Deed je dat, dan kwam er een honderdkoppig vissenmonster naar boven. Een tapijt vol opengesperde bekken. Karpers, met de vraatzucht van piranha's. Voederen was oorlog voeren.
Daarna het hele eind weer terug en bij thuiskomst ranja of limonadegazeuse.

Op 13 maart vierde mijn opa altijd zijn verjaardag. Volgens mij was hij van 1912 en dat betekent dat hij vandaag 99 zou zijn geworden.

De paarse wagen

my grandparents in 19??
Originally uploaded by coen peppelenbos

Mijn opa en oma reden vroeger altijd in een Daf. Een automaat. Op de hoedenplank stond een hondje van hard plastic met z'n hoofd te schudden. Na de Daf kwam er een Honda. Eerst in een metallic kleurtje en na een paar ongelukjes besloten mijn opa en oma de wagen paars te laten overspuiten. Die kleur zou meer opvallen.
En reken er maar op dat ze opvielen.
Soms kwamen de buren ons al vertellen dat mijn opa en oma in aantocht waren, want ze hadden de paarse auto al ergens in het dorp zien staan.

Mijn oma was overigens blij met elk stoplicht. Dat regelde het verkeer zo goed en het gaf rust. Ik geloof dat mijn opa dat een typische vrouwenopmerking vond, al zei hij dat niet hardop.

De hond op de hoedenplank is overigens wel meeverhuisd naar de Honda, maar toen had hij zijn nek al gebroken.

Poseren met opa en oma

Vandaag in Raalte geweest om alvast de verjaardag van mijn vader te vieren (16 maart). Van oudsher is 13 maart de verjaardag van mijn opa. Volgende week zaterdag is mijn zus jarig. En dan is er ook nog een oom en een nichtje jarig: in maart leven wij op taart.
Vandaag hadden we het even over ouder worden, omdat iedereen ouder wordt. Herman herinnert zich nog hoe hij als kind noodgedwongen bij opa en oma moest logeren. Ik weet bijna helemaal niets meer van heel vroeger. Ook dit moment in de tuin in de Bergmolenstraat is helemaal gewist uit mijn geheugen en bestaat slechts bij de aanwezigheid van de foto. Mijn opa altijd keurig in jasje en slechts bij hoge uitzondering en bij grote hitte in hemdsmouwen. Mijn oma heeft hier mijn zusje op de arm. Het is 1967. Mijn opa en oma moeten toen achter in de vijftig zijn geweest. Ik zou hier graag een filosofische tekst over het begrip tijd willen zien.

Vrijdag 13 maart

Maart is een drukke maand in onze familie. Op 13 maart was opa Wijhe altijd jarig. Hier zit hij rechts op de foto bij een verjaardag in de Bergmolenstraat in Raalte. Misschien tijdens de verjaardag van mijn vader die op 16 maart altijd jarig is (hij zit op de versierde stoel). In die tijd werd er nog fiks gerookt op verjaardagen. Als ik het goed zie heeft mijn opa een sigaar in zijn vingers. Roken deed hij niet echt; hij kauwde meer sigaren. Een zware roker was hij in ieder geval niet. Misaschien vind ik sigarenrook daarom nog steeds erg lekker ruiken.

13 maart

13 maart was altijd de verjaardag van mijn opa. Samen met mijn oma (en moeder en tante) had hij jarenlang een zelfstandige bibliotheek. Daarover schreef ik enkele jaren geleden het volgende gedicht.

Sing Sing

In Blom’s speelgoedhuis ‘Huishoudelijke Artikelen
Boekhandel – Leesbibliotheek Byouterieën’
stonden ze ooit te wachten: Toen kwam Tjeerd,
Onder de mimosa’s en Onder de pannen,
verstevigde boeken voor bakvissen.

Op elke bladzijde een stempel
van de ‘Sing Sing Bibliotheek’
of ‘Weest óók zindelijk op dit boek,
al is dit ook Uw eigendom niet.’
Dat zijn duizenden en duizenden
protesten tegen de vergankelijkheid.

Velen hebben de strijd verloren,
maar ik houd stand en heb in kaft
en paarse inkt mijn familie in de hand.

Ik zoek op markten en op zolders
nog vaak naar vergeten boeken:
verloren soldaten die denken
dat het nog oorlog is
en die ik nog redden kan.
Bij mij vinden ze onderdak.

Coen Peppelenbos