Kroniek Leeuwarder Courant: Aristide

Aristide

De eerste keer dat ik Aristide von Bienefeldt in het echt tegenkwam, raakte ik hem ook weer kwijt. Een Tzum-borrel in Café Eik en Linden in Amsterdam bracht recensenten, columnisten en redacteuren bij elkaar die elkaar nooit eerder hadden ontmoet. Bij een literaire website zijn de contacten voornamelijk digitaal. Von Bienefeldt had een aantal vrienden meegenomen als buffer voor het geval wij alleen maar moeilijke literaire gesprekken aangingen over Bourdieu en daar moeilijk bij zouden kijken. Gelukkig bleek niemand uit de Tzum-kringen uit dat literaire hout gesneden. Een goed literair gesprek bestaat vooral uit ankedotes, roddel en achterklap en rituele bevestigingen van de literaire voorkeuren. Aristide showde intussen zijn twee onafscheidelijke attributen: een rood Spa-flesje en een rode pruik. Die rode pruik heeft iedereen aan tafel daarna op gezet om te zien hoeveel jaar jonger zij werden. Daarna zouden we met een groot gezelschap gaan eten, maar ergens in de buurt van de Zeedijk ontstonden er twee groepen die elkaar uit het oog verloren.

Aristide von Bienefeldt denderde de vaderlandse letteren binnen met Bekentenissen van een Stamhouder, een heftig boek, waarna ook meteen verhitte discussies volgden over de man die achter dit weelderige pseudoniem schuilging. Na zijn debuut verschenen nog enkele boeken met heftige seksuele scènes (Max Pam wenste de schrijver ooit een dodelijke ziekte toe). In weerwil van zijn stevige boeken was hij in het echt een uiterst aimabele, zachtaardige, attente en hoffelijke man. Trouw ook. Toen zijn redacteur, Bart Kraamer, bij Meulenhoff werd ontslagen, stapte hij uit solidariteit ook op, waarna de uitgeverij al zijn boeken in de ramsj smeet.


Het was lastig voor Aristide von Bienefeldt om een nieuwe uitgeverij te vinden. Hij probeerde het bij enkele grote uitgeverijen in Amsterdam, maar waarschijnlijk waren zijn boeken te grillig, te apart voor leesclubjes en bestsellerlijsten. Bij uitgeverij Marmer uit Baarn vond hij onderdak. Over twee weken verschijnt daar zijn laatste boek: de novelle Hotel Malinconia.

Aristide von Bienefeldt is 51 jaar oud geworden. Zijn pseudoniem was jonger dan zijn naamgever, Rijk de Jong, want die was van 1959. Vorige week vrijdag overleed hij, vijf jaar gewonnen op de dood.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 23 januari.

Kroniek Leeuwarder Courant: Olympisch

Olympisch

Tot nu toe heb ik nog nergens een reportage gezien over de boeken die onze olympiërs meenemen naar Sotsji. Je hoopt dat ze, om de Russen te treiteren, allemaal een roman van Arthur Japin bij zich hebben. Dan hoort de schrijver toch nog een beetje tot onze delegatie. Van de roman Vaslav zijn vorig jaar de rechten verkocht aan Rusland, dus de Russen kunnen ook zelf kennisnemen van de liefde van Diaghilev voor Nijinski en meteen leren dat homoseksualiteit ook al jaren in Rusland voorkomt: 'De gelijkslachtige liefde bood ondergeschikten sinds jaar en dag een eenvoudige mogelijkheid om zich in de Russische standenmaatschappij wat op te werken, en veel hoog geplaatsten begrepen werkelijk niet waarom zulke hand- en spandiensten niet onder de normale dienstverlening van hun lijfeigenen vielen.' In dezelfde roman leren we dat tsaar Peter de Grote de eerste was die sodomie bij wet verbood. Dat idee had hij opgedaan in Nederland.

Twee weken geleden schreef Pieter Waterdrinker al dat er nog meer minderheden in Rusland uiterst slecht behandeld worden. Deze week sloot Robert Vuijsje zich aan bij die discussie. 'Ik voel me verbonden met discriminatie tegen joden en zwarten.' Maar helaas krijgen die groepen niet zo veel aandacht op dit moment. 'Door dat bredere onderwerp geheel voor zichzelf op te eisen, hebben de Nederlandse homo’s juist een flinke coupe [sic] gepleegd.' Schrijver Aristide von Bienefeldt twijfelt door de laffe houding van onze regering zelfs over zijn nationaliteit: 'Als mij vandaag gevraagd werd om mijn Nederlandse nationaliteit in te ruilen voor de Franse, zou ik daar, in tegenstelling tot 25 jaar geleden, wél serieus over nadenken.'

In Bint van F. Bordewijk bekijkt de nieuwe leraar voor het eerst de namenlijst van zijn klas: 'Whimpysinger - de Moraatz - Neutebeum - Nittikson - Surdie Finnis - te Wigchel - Kiekertak - Taas Daamde... Wat een namen, dacht hij. Het antwoord: Ja, present, kwam aarzelend. - Peert - Punselie - Bolmikolke - Klotterbooke...' Als de schrijver nu nog geleefd had zou hij de lijst kunnen uitbreiden met de namen van onze Olympiërs: Bökkerink - Sauerbreij - Wüst. En mijn favoriet: Kleibeuker.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 8 februari 2014.

Een speciale Von Bienefeldt-postzegel

Vandaag lag er een briefje op de uitgeverij van de schrijver Aristide von Bienefeldt. Nu krijgen we wel vaker post van schrijvers, maar deze envelop was wel heel bijzonder, want er zat een postzegel op met het omslag van De zus die Anna Magnani niet was, de nieuwste roman van Aristide von Bienefeldt. Afgestempeld in Rotterdam. Een collector's item.

Recensie Aristide von Bienefeldt - De zus die Anna Magnani niet was

Alice in wonderland

Erg makkelijk maakt Aristide von Bienefeldt het de lezer niet in De zus die Anna Magnani niet was. De auteur die vooral bekend was vanwege zijn nogal heftige en soms perverse homoseksuele scènes gooit het deze keer over een andere boeg. Heftige passages komen nog wel voor, een gifmoord en en passant nog een dubbele moord om een kat te redden bijvoorbeeld, maar de hoofdpersoon Alice kijkt zo onverstoorbaar naïef de wereld in dat deze roman een continue lichte toets blijft behouden.

Alice Nola is de dochter van een Italiaanse vader en een Nederlandse moeder en ze woont als volwassene met haar oudere zus Blommia, haar jongere broer Emiel en haar oudere broer Castro - met wie ze een incestverleden deelt dat niet als negatief ervaren wordt - samen in een groot vrijstaand huis. Dat samenleven gaat goed tot op het moment dat er een ‘Iraans loedertje’ in huis komt, de Perzische kat Brenas. Dit lijkt nog op een coherent verhaal, ware het niet dat Alice in de tussentijd gesprekken heeft met vreemden als ze aan het winkelen is, met leveranciers aan de telefoon en elke keer ontaardt dat in absurde dialogen.

Niet alleen de gesprekken ontregelen de lezer, ook de verdere acties. Je krijgt steeds meer door dat Alice in een eigen fantasiewereld leeft, waar de buitenwereld weinig vat op heeft. Als de rechtmatige eigenares, de weduwe van der Sijsjes, van de kat Brenas haar op het spoor komt, vlucht ze naar hotel Walden dat voor lange tijd haar onderkomen wordt. Het valt daarnaast steeds meer op dat bepaalde handelingen en uitspraken van personages lijken op die van haar zus of broers, alsof zij door een maskerade verschillende gedaanten kunnen aannemen. Von Bienefeldt lijkt een moderne variant op Alice in wonderland te hebben gemaakt al loopt Alice door de wereld van volwassenen en krijgt ze geen grip op hun drijfveren. Als lezer weet je niet wat je moet geloven of niet, weet je niet wie wie is, wat waanzin is of waarheid.

Von Bienefeldt zet hoog in en het gevaar is dat je het boek onbegrepen terzijde legt. Je kunt ook aanvaarden dat je niet alles verklaren kunt. De verwarrende werkelijkheid van Alice wordt je eigen werkelijkheid en als zij de weduwe Van der Sijsjes vermoordt om haar kat te behouden, dan is dat binnen haar wereld heel begrijpelijk. Je wordt bovendien beloond met komische formuleringen, want de auteur is een groot stilist. ‘Ieder mens heeft twee gezichten, dacht Alice, een binnenshuis- en een buitenshuisgezicht, een kattenbak- en een gin-tonicgezicht.’ Schuilt er dan achter iedere kattenliefhebster een moordenares? Toch maar oppassen als je de straat op gaat en al die buitenshuisgezichten ziet.

Coen Peppelenbos

Aristide von Bienefeldt – De zus die Anna Magnani niet was. Meulenhoff, Amsterdam. 302 blz. €18,95.
Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 8 oktober 2010.
Lees ook het interview met Von Bienefeldt op Tzum.info.