Kroniek Leeuwarder Courant: Actie

Actie

Sommige studenten van mij hebben duizenden boeken. Dat wil zeggen: op hun i-Pad staan duizenden boeken, waaronder de laatste bestsellers, illegaal gedownload. Het is de vraag of ze die ooit zullen lezen op hun draagbare bibliotheek. De schrijver verdient er geen cent aan. Kluun en Robert Vuijsje trekken op dit moment ten strijde tegen de volgende digitale stap: een Spotifydienst voor boeken. Ook daar krijgen schrijvers weinig geld voor. In mijn jeugd maakte iedereen illegale cassettebandjes. Maar sommige platen wilde je toch zelf hebben. Dat wordt de uitdaging: schrijf boeken die mensen echt willen hebben.

Het boek De belofte van Pisa viel niet goed in de Marokkaanse gemeenschap. Auteur Mano Bouzamour verloor zelfs het contact met zijn familie. Slechts met één broer, aan wie de roman is opgedragen, heeft hij nog contact. In zijn oude buurt is hij niet meer die aardige vent van vroeger. Soms zijn woorden nog echt gevaarlijk. Onlangs werd hij bespuugd op straat en daarna kreeg hij een klap, allemaal vanwege zijn boek. Niet dat de dader het gelezen had. Bouzamour werd zo boos 'dat hij als een sneltrein door hem heenging'. Toen hij dreigde met de politie vertrok de jongen op zijn scooter. 'Als dit het pad is dat ik bewandelen moet, dan moet dat maar,' besloot Bouzamour berustend.

Er zijn wel eens schrijvers die delen van hun boeken herschrijven, maar het einde van een thriller veranderen gebeurt niet vaak. Toch krijgen de lezers van de midprice-editie van IV een ander einde van auteur Arjen Lubach toebedeeld dan lezers van eerdere drukken. Op facebook vraag ik hem naar de reden: 'Ik ga even stroom zoeken en antwoord geven.' Een paar minuten later is hij van voldoende elektriciteit voorzien: 'Omdat het me leuk leek en omdat de omstandigheden in de echte wereld waren veranderd en consequenties hadden voor de wereld in het boek.' De lezers die het boek al kennen, snappen de cryptische mededeling. We hoeven geen nieuwe versie te kopen volgens Lubach, want meer dan negentig procent is gelijk gebleven. Voor mensen die het boek niet kennen zit er maar één mogelijkheid op: kopen (of illegaal downloaden).

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 1 maart 2014.

Kroniek Leeuwarder Courant: Olympisch

Olympisch

Tot nu toe heb ik nog nergens een reportage gezien over de boeken die onze olympiërs meenemen naar Sotsji. Je hoopt dat ze, om de Russen te treiteren, allemaal een roman van Arthur Japin bij zich hebben. Dan hoort de schrijver toch nog een beetje tot onze delegatie. Van de roman Vaslav zijn vorig jaar de rechten verkocht aan Rusland, dus de Russen kunnen ook zelf kennisnemen van de liefde van Diaghilev voor Nijinski en meteen leren dat homoseksualiteit ook al jaren in Rusland voorkomt: 'De gelijkslachtige liefde bood ondergeschikten sinds jaar en dag een eenvoudige mogelijkheid om zich in de Russische standenmaatschappij wat op te werken, en veel hoog geplaatsten begrepen werkelijk niet waarom zulke hand- en spandiensten niet onder de normale dienstverlening van hun lijfeigenen vielen.' In dezelfde roman leren we dat tsaar Peter de Grote de eerste was die sodomie bij wet verbood. Dat idee had hij opgedaan in Nederland.

Twee weken geleden schreef Pieter Waterdrinker al dat er nog meer minderheden in Rusland uiterst slecht behandeld worden. Deze week sloot Robert Vuijsje zich aan bij die discussie. 'Ik voel me verbonden met discriminatie tegen joden en zwarten.' Maar helaas krijgen die groepen niet zo veel aandacht op dit moment. 'Door dat bredere onderwerp geheel voor zichzelf op te eisen, hebben de Nederlandse homo’s juist een flinke coupe [sic] gepleegd.' Schrijver Aristide von Bienefeldt twijfelt door de laffe houding van onze regering zelfs over zijn nationaliteit: 'Als mij vandaag gevraagd werd om mijn Nederlandse nationaliteit in te ruilen voor de Franse, zou ik daar, in tegenstelling tot 25 jaar geleden, wél serieus over nadenken.'

In Bint van F. Bordewijk bekijkt de nieuwe leraar voor het eerst de namenlijst van zijn klas: 'Whimpysinger - de Moraatz - Neutebeum - Nittikson - Surdie Finnis - te Wigchel - Kiekertak - Taas Daamde... Wat een namen, dacht hij. Het antwoord: Ja, present, kwam aarzelend. - Peert - Punselie - Bolmikolke - Klotterbooke...' Als de schrijver nu nog geleefd had zou hij de lijst kunnen uitbreiden met de namen van onze Olympiërs: Bökkerink - Sauerbreij - Wüst. En mijn favoriet: Kleibeuker.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 8 februari 2014.

Recensie Robert Vuijsje - Alleen maar nette mensen

Een karikatuur van de werkelijkheid

Twee weken geleden ontving Robert Vuijsje de Gouden Uil voor zijn in 2008 uitgekomen roman Alleen maar nette mensen. Juryvoorzitter Guy Mortier verwoordde in het juryrapport de mening van de juryleden aldus: ‘Dat alles overtuigend gestalte gegeven in de onmogelijke zoektocht van een witte 'liegman' naar de 'intellectuele negerin' als allerhoogste ideaal, in Nederlands dat swingt als een Afrikaanse tiet,
een ritme dat strakker zit dan een zwarte bil in een te kleine luipaardlegging,
en dialogen die knetteren als de op hol geslagen bedrading in verhitte hoofden.’ Voor de bekroning hoorde je eigenlijk nauwelijks kritiek op het boek, maar nadat Vuijsje de envelop met 25.000 euro in ontvangst had genomen, zwol de kritiek aan.
Vooral zwarte vrouwen zochten de media op en beschuldigden de schrijver van racisme en discriminatie; soms werd voornamelijk de juryvoorzitter of een tv-interviewer aangevallen omdat er verkeerd uit te leggen woorden waren gebruikt.

Laten we nog eens gaan kijken volgens welke regels er gediscussieerd dient te worden. Sinds Willem Frederik Hermans geruchtmakende proces rond Ik heb altijd gelijk bestaat in Nederland de algemeen geldende regel dat een schrijver niet verantwoordelijk is voor de daden en de uitspraken van zijn personages. Deze regel kan vrij breed uitgelegd worden. Ook de strekking van de roman mag wat mij betreft racistisch, seksistisch of homofoob zijn. Je kunt dan nog wel met een moreel oordeel een boek verwerpen, maar dat oordeel moet vooral je eigen opvattingen weergeven; wat nooit mag is het bestaansrecht van een boek ter discussie stellen.
Een schrijver is ook niet verantwoordelijk voor foutieve lezingen. Als een witte man na lezing van het boek een foute opmerking maakt tegen een zwarte vrouw, dan geeft dat vooral de domheid weer van de witte man; de schrijver kan niet voorkomen dat er overhaaste conclusies getrokken worden door slechte lezers.
Wat me vooral opvalt aan de kritiek van enkele zwarte vrouwen is de gretigheid waarmee ze gekwetst willen worden en de onwil om de uitspraken die zij citeren in een breder literair verband te zien. Alleen maar nette mensen is van voor naar achteren een sarcastisch, bij tijd en wijle cynisch boek. Vuijsje gebruikt karikaturen, maar bij de constructie van de roman geeft hij al direct in het begin aan dat hij deze karikaturen bewust inzet: op bladzijde 8 tot en met 10 lezen we onder het kopje ‘De multiculturele samenleving’ een ellenlange opsomming van allerlei vooroordelen van zo’n beetje elk bevolkingsdeel over een ander. Daarmee zet de schrijver de toon voor zijn boek. Alles wat je daarna leest over David en zijn verlangen naar een intellectuele negerin moet je dus binnen dat sarcastische wereldbeeld plaatsen.
Als je de roman redelijk objectief bekijkt, dan zie je dat er met positief verlangen wordt gekeken naar wat er in de wat ik nu maar even globaal de zwarte gemeenschap noem gebeurt. Veel harder is de hoofdpersoon over zijn eigen links intellectuele milieu, waarin men de eigen racistische opvattingen probeert te verbloemen evenals de ouderwetse seksistische ideeën. De vader van David is verantwoordelijk voor een actualiteitenprogramma (‘het enige fatsoenlijke programma op de vaderlandse televisie’) en als hij samen met de hoofdredacteur van een kwaliteitskrant en de beroemde columnist vergadert, dan moet moeder in de tussentijd wel broodjes klaar maken.
Alleen maar nette mensen is vooral een clash van culturen waarbij de excessen die Vuijsje beschrijft (bijvoorbeeld seks in garageboxen in de Bijlmer) wel degelijk voorkomen. Iedere weldenkende lezer zal binnen de opzet van deze roman niet denken dat dus alle zwarte vrouwen zich laten nemen in garageboxen. Wie dat wel doet, heeft helaas een nogal beperkte opvatting van literatuur. Dat zijn mensen die na het lezen van Pinkeltje in de tuin voorzichtig rondstappen opdat ze niet op een kabouter stappen.
Het is jammer dat de discussie niet over de wezenlijke zaken gaat in de lachspiegel die Vuijsje ons voorhoudt: de harde manier van met elkaar omgaan in grote delen van de Bijlmer; de schijnheiligheid van het links intellectuele milieu. Het is makkelijker om een schrijver aan te vallen, dan om in een karikatuur de werkelijkheid onder ogen te zien.

COEN PEPPELENBOS

ROBERT VUIJSJE: Alleen maar nette mensen. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 286 blz. €16,50.

Robert Vuijsje onder vuur (2)

'Ironie, humor zijn gezonde zaken,' zegt Irma Accord, 'zeker in een samenleving, moeten we lachen. Maakt de mensen vrolijk, maar als je mensen gaat kwetsen met humor, dan vind ik dat een hele zorgelijke zaak.' Opnieuw een aanval op Robert Vuijsje, maar nu door iemand zonder gevoel voor ironie en zonder verstand van literatuur bij Pauw en Witteman. De schrijver vecht dapper terug.

Robert Vuijsje onder vuur

Anousha Nzume schreef eerst een stuk in De Volkskrant en kwam gisteren uitleggen bij 'De Wereld Draait Door' wat zij tegen Alleen maar nette mensen van Robert Vuijsje heeft. Ik ben het niet met haar eens (Vuijsje werkt nu eenmaal met stereotypen, daar gaat het boek juist over), maar ze heeft gelukkig wel veel humor.