Kroniek Leeuwarder Courant: Zwagerman

Zwagerman

In juli 2011 trad Joost Zwagerman op voor de literaire studentenvereniging Flanor in Groningen op de eerste verdieping van Huize De Beurs. Een verdieping hoger maakten scholieren een heidens kabaal op een imitatie van een gala-avond. Naarmate een mens minder van literatuur houdt, maakt hij meer geluid. Tijdens het etentje met de auteur en de bestuursleden voorafgaand aan de lezing bleek dat er een misverstand was. Zwagerman had gedacht dat hij geïnterviewd werd, Flanor ging van de veronderstelling uit dat de schrijver een lezing zou houden. Een nachtmerrie. In allerijl werd de essaybundel Alles is gekleurd uit de kast getrokken en vanuit het niets, vertrouwend op routine en enthousiasme, vertelde Zwagerman een uur over kunst. Over Rothko, Hopper en Warhol, de kunstenaar die van zichzelf het idee had 'dat hij vergeefs reikte naar het échte leven'. Na de pauze klom vriend en collega Ronald Giphart ook op het podium om in de rol van vragensteller de avond voor Zwagerman te vergemakkelijken. De twee hadden gedacht dat ze een lekkere ontspannen avond in Groningen zouden meemaken, in plaats daarvan werd het hard werken. 'Nu eerst maar een borrel,' zei Zwagerman aan het einde van de lezing die voor de toeschouwers uiterst onderhoudend was geweest.


Een rampjaar, zo noemde Zwagerman 2011. Het jaar daarvoor had hij het Boekenweekgeschenk geschreven dat lovend ontvangen werd en was hij als gevierd auteur door het land getrokken. In 2011 zat hij als gescheiden vader in een vakantiehuisje in de buurt van Tuitjenhorn, geteisterd door een depressie. Aan de buitenkant zag je de kwelling niet. Voor De Wereld Draait Door hield hij regelmatig een kunstcollege. 'Een feest. Maar daarna stapte ik weer de auto in en zat ik weer in die zwarte koepel, in de echte werkelijkheid, omringd door mijn eigen besognes,' zei hij tegen de Volkskrant. Er is een werkelijkheid die we waarnemen en er is een echte werkelijkheid en die laatste is individueel. Dat maakt zelfmoord in wezen ook zo onverteerbaar voor nabestaanden: dat je die echte werkelijkheid van een ander niet kunt doorgronden. In de echte werkelijkheid zijn er geen anderen.

Deze kroniek verscheen in de Leeuwarder Courant op 12 september 2015.

Joost Zwagerman wordt geïnterviewd, nee, houdt lezing bij Flanor

Het lijkt me een nachtmerrie. Je wordt ergens geboekt als schrijver voor een interview en als je daar arriveert kom je erachter dat ze een lezing van je verwachten. Gelukkig was Joost Zwagerman nog even langs het hotel gelopen om drie boeken op te halen, waaronder zijn laatste essaybundel Alles is gekleurd, anders had hij met lege handen gestaan in de bovenzaal van Huize De Beurs. Al improviserend vertelde hij 50 minuten lang over zijn werk, daarbij gehinderd door het lawaai van de nog hogere bovenzaal van Huize De Beurs waar krijsende kinderen van een middelbare school een gala naspeelden met keiharde muziek door het trappenhuis schalde. 'En nu wil ik een borrel,' zei Zwagerman bij de aankondiging van de pauze.

In de zaal zat ook collega Ronald Giphart, die na de pauze begon met het stellen van vragen, zodat Zwagerman er niet meer alleen voor stond. Samen met de vragen uit het publiek verliep dat gedeelte van de avond zichtbaar meer ontspannen voor Zwagerman.

Joost Zwagerman morgen bij Flanor

Joost Zwagerman, a photo by coen peppelenbos on Flickr.

persbericht:
Dinsdag 5 juli komt Joost Zwagerman bij ons langs om het studiejaar in stijl af te sluiten. Zwagerman behoort tot de meest gelezen schrijvers van zijn generatie. Van zijn romans Gimmick! (1989), Vals Licht (1991) en De buitenvrouw (1994) zijn meer dan 200.000 exemplaren verkocht. Vals Licht werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs.

Behalve romans en verhalen schrijft Joost Zwagerman ook poëzie. Inmiddels zijn er vijf dichtbundels verschenen. In 2005 kwam Zwagerman met een nieuwe uitgave Roeshoofd hemelt, in 2007 bekroond met de driejaarlijkse Paul Snoek Poëzieprijs. Ook in 2005 verschenen de vroege bundels in één band onder de titel Tot hier en zelfs verder.

De laatste jaren zijn er naast door hem samengestelde bloemlezingen tevens verscheidene politieke essays van Zwagerman verschenen (oa De Schaamte van Links). In 2010 schreef hij het boekenweekgeschenk Duel, waarna hij zich stortte op de kunst. Dit resulteerde in het onlangs uitgekomen Alles is gekleurd, een bundel essays over kunst, literatuur en popcultuur.

Dinsdag 5 juli zal deze culturele duizendpoot een lezing geven bij Literair Dispuut Flanor. De avond zal plaatsvinden in Huis de Beurs (A-Kerkhof Zuid Zijde 4, Groningen) en zal aanvangen om 20.30. Na afloop kan het publiek vragen stellen en eventueel hun boeken laten signeren. De toegangsprijs bedraagt €5,- (voor studenten €4,-)

Joost Zwagerman niet blij met Peter Rehwinkel, maar wel met Groningen

Joost Zwagerman signeert
Originally uploaded by webwords

Het was de laatste jaren een beetje gebruikelijk dat de burgemeester van Groningen aanwezig was op de avond waarop de Boekenweekauteur geïnterviewd werd. Soms deed Jacques Wallage, de oude burgemeester, dat interview zelf. Wallage is een echte lezer en hij kan bij mij niet stuk omdat hij ooit het eerste exemplaar van Tzum op Groningse bodem ten doop heeft gehouden.
De traditie leek te worden voortgezet door Peter Rehwinkel. Die was gisteren inderdaad aanwezig in Het Paleis, maar daar bekende hij dat hij niet aan lezen was toegekomen. Joost Zwagerman op Facebook:

Burgemeester Rehwinkel moest in Groningen de avond over 'Duel' openen. Hij vertelde dat hij weinig tijd had om te lezen, dattie 'Duel' dus niet had gelezen, ook niet op zijn zeer recente vakantie, dattie op die vakantie wél een boek over Bernhard had gelezen, en daarna kon de avond beginnen en schoot de burgemeester de zaal uit. Groningers, in de pauze: 'Jacques Wallage had dat toch ietsje anders gedaan.'

Dat was het enige minpuntje van een dagje Groningen voor de schrijver van het Boekenweekgeschenk, want bij Selexyz Scholtens stonden gelukkig lange rijen. Ook het interview in Het Paleis was zeer geslaagd. Nogmaals Zwagerman:

Warm bad in Groningen. Toplokatie: Het Paleis. Prima organisatie, leuke mensen, van de organisatie, maar ook het publiek. Zou Groningen dan inderdaad stad numero uno zijn van Nederland?

Het enige wat ons nu te doen staat is een bijspijkercursus literatuur voor Rehwinkel.

Vloek in Boekenweekgeschenk leidt tot voorspelbaar relletje

Helderziendheid is me niet gegeven, maar mijn voorspelling over de reactie uit de christelijk hoek op het Boekenweekgeschenk kon ook bijna niet misgaan.
Hans Werkman gebruikt in het Nederlands Dagblad meer dan de helft van zijn recensie voor het eerste woord in Duel.

Het aantal Nederlanders met een Godsgeloof neemt weer toe. Het ziet ernaar uit dat God terugkeert naar Jorwerd. Zo'n eerste woord van een Boekenweekgeschenk (een cadeautje van de boekhandelaar voor zijn gehele publiek) werkt raspend op de ziel van menige klant. Ik kan me goed indenken dat een christen-boekhandelaar moeite heeft met dit presentje.
(...)
De CPNB had wel eens aan een minderheid onder zijn lezers mogen denken, aan hen die zich bij het woord gvd het derde gebod van hun Heer herinneren: mijn naam mag niet misbruikt worden. Een minderheid beschermen is namelijk een democratische opdracht voor iedere persoon en instantie. O, beperk ik de vrijheid van meningsuiting? Maar sinds wanneer bevat het woord gvd een visie? Ik houd me maar aan Marcellus Emants, die al meer dan een eeuw geleden in zijn roman Een nagelaten bekentenis de gvd-vloek als volgt definieerde: 'die onzinnige uiting van een even domme als onmachtige exasperatie' (exasperatie = verruwing, overdrijving).

De krant laat Joost Zwagerman het woord verdedigen:

God komt alleen in het eerste woord en in de laatste alinea van de novelle voor. Bewust, zegt Zwagerman. ,,Het boek begint met een destructieve actie en de vloek, en het eindigt ermee dat iemand aan het kunstwerk een goddelijk aspect toeschrijft.''

Het is nu wachten op de reactie van de gezamenlijke Christelijke Boekhandels die oproepen tot een boycot. Ook bij de Bond tegen het vloeken is het nog rustig. (wordt vervolgd)

Recensie Joost Zwagerman - Duel

De waarde van een schilderij

Met een knallende vloek opent Duel, het Boekenweekgeschenk van 2010, geschreven door Joost Zwagerman. Een provocatie natuurlijk en de reacties uit de christelijke hoek zijn te voorspellen. Het zou jammer zijn als die discussie de 75ste Boekenweek zou overheersen, want dit geschenk biedt genoeg aanleiding om een discussie aan te gaan over andere zaken. Kunst bijvoorbeeld.

Dat thema kwam al eerder voor bij Zwagerman, in essays maar ook in de roman Gimmick, waarin de kunstscene in Amsterdam in de jaren tachtig werd beschreven aan de hand van enkele aanstormende en nogal destructieve talenten. Die talenten zijn zo’n dertig jaar later al weer passé blijkt in Duel waarin Jelmer Verhooff, directeur van het Hollands Museum de titaantjes van weleer niet voor een tentoonstelling over moderne Nederlandse kunst wil hebben.

Verhooff is een veertiger met postmoderne ideeën over kunst, in navolging van een Amerikaanse kunstcriticus. Alles kan kunst zijn ‘nu kunstenaars zich dankzij de idee hadden vrijgevochten uit de domeinen van atelier en werkplaats.’ Op de laatste tentoonstelling voor de grote verbouwing, de parallellen met het Stedelijk Museum liggen voor het grijpen, exposeert dan ook een stoet aan kunstenaars met gekke ideetjes en malle ingevingen. Er is slechts één kunstenares, Emma Duiker, die nog ouderwets schildert. Ze doet dat door bekende kunstwerken minutieus te kopiëren, zo perfect dat zelfs voor kunstkenners nauwelijks na te gaan is wat het origineel is.

Na afloop van de grote tentoonstelling wordt het museum ontmanteld. De zalen raken leeg en Verhooff, gescheiden en wel, neemt zijn intrek in het gebouw. Een mooie symbolische, lege ruimte die de stand van de kunst in het land representeert en het gedachtegoed van de directeur. Pas na enige tijd heeft men door dat Emma Duiker een wisseltruc heeft uitgehaald met de door haar nageschilderde Mark Rothko. Het origineel hangt ze dwars door Europa op in normale ruimtes zodat mensen nog echt geraakt worden door wat ze zien. Grote kunst is niet voorbehouden aan de langssjokkende massa in musea die meesterwerken turft.

Wat volgt is een wat slapstickachtige achtervolging in Oost-Europa op het echte schilderij, een variant op het gesol van ‘The Fallen Madonna With the Big Boobies’ in de komische serie ‘Allo Allo’ of het gehannes met ‘Whistler’s mother’ in de film van Mr. Bean in Amerika. Het Boekenweekgeschenk krijgt dan wel vaart en spanning, maar wordt tegelijkertijd een beetje ongeloofwaardig. Dat is jammer, want de vragen die Zwagerman oproept over de functie van kunst en de werkelijke waarde van schilderijen zijn polemisch van aard.

Het lijkt of Zwagerman zich aan de zijde schaart van Emma Duiker die het commerciële circus in de kunstwereld aan de kaak stelt. Daarmee verenigt Duel twee zijden van het schrijverschap van Zwagerman: aan de ene kant zijn vermogen om aanstekelijke essays over maatschappelijke en kunstzinnige kwesties te schrijven en aan de andere de kunde om een lekker lopend verhaal te construeren. Dit goede Boekenweekgeschenk doet je verlangen naar een dikke, nieuwe roman van Zwageman.

Coen Peppelenbos

JOOST ZWAGERMAN: Duel. CPNB. U krijgt dit boek tijdens de Boekenweek cadeau bij aankoop van ten minste € 12,50 aan Nederlandstalige boeken of als u lid wordt van de bibliotheek.
Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 5 maart 2010

Waar is Harry Mulisch?

Grappig filmpje met heel erg jonge Giphart en Zwagerman die in de vijftien jaar dat dit filmpje oud is geen spat is veranderd. Gemaakt op de Bulkboekdag voor Literatuur in 1995.

Zwagerman en De Winter: de omslagen

Vorige week ontstond er licht rumoer over het omslag van de nieuwe roman van Leon de Winter. In HP/De Tijd stond een stukje over het manipuleren van het originele schilderij van Hopper (Night Windows) voor deze uitgave.

Op de omslag van De Winters nieuwe boek Het recht op terugkeer staat Night Windows afgebeeld, maar dan met eigenhandig aangebrachte veranderingen. Volgens de Stichting Pictoright lijkt het erop dat het gebruik ‘inbreukmakend’ is. “Als er geen toestemming is verleend, zullen alle Nederlandse rechters oordelen dat dit een inbreuk is op het auteursrecht,” zegt de directeur Vincent van den Eijnde.

Tegelijkertijd verscheen er op de site van Boekblad (heb je een inlogcode voor nodig) een stukje waarin Joost Zwagerman zijn eigen roman Vals Licht herkende.

‘Als je heel goed kijkt, zie je dat er bij Leon een gordijntje is bijgeschilderd. Maar niet alleen de Hopper is hetzelfde, ook de kleurstelling en de belettering, tot de titel aan toe. (...) ‘Leon zelf ziet helemaal geen overeenkomsten. Volgens hem zijn de sfeer, de toon en de kleurstelling totaal anders. Opmerkelijk.'

Volgens mij heeft De Winter gelijk. De belettering en de titel is totaal anders. Een storm in een glas water. Het lijkt er meer op dat er wat rumoer gemaakt wordt om aandacht te vestigen op de nieuwe roman van De Winter. Als er wat chaos en rumoer gemaakt had moeten worden, dan had dat gekund bij de vertaling van Zwagermans boek in het Frans waarbij ze zomaar de Hopper hebben opgeknipt.

Maar wat doet het er eigenlijk allemaal toe. Het boek met het Hopperomslag is alleen nog bij betere tweedehandsboekwinkel te koop. Het nieuwe omslag van Vals licht ziet er totaal anders uit.

Vergeetboek

Ik heb de neiging alles te bewaren. Ook krantenknipsels over schrijvers. Daar ben ik nog eens hartelijk om uitgelachen door collega's: welke gek bewaart er in dit digitale tijdperk nog krantenknipsels? Nou ik. Ik heb zo'n twee archiefkasten vol krantenknipsels, beginnend ergens in de jaren tachtig en doorlopend naar nu. Er is echter een probleem: er komen steeds meer knipsels bij, maar de kasten zijn vol.
Tijd voor een schifting: alle schrijvers die ik toch niet meer ga lezen, nooit gelezen heb of van wie ik het bestaan al helemaal vergeten ben die mogen weg: Willem G. van Maanen, Ivo Michiels, Edzard Mik, Paul Meeuws, Adriaan Morriën, Patricia de Martelaere, Cyrille Offermans, Dorinde van Oort, Kees Ouwens, Annette de Vries, Jacques Vogelaar, Lulu Wang, Dirk van Weelden, Rogi Wieg etc. etc.
Bij de W-map kwam ik nog een artikel uit Vrij Nederland tegen uit 1986 met Rein van der Wiel, Gerrit Grobben en Joost Zwagerman. De laatste is een echt lefgozer die zich een beetje ergert aan zijn gezapige collega's die al wat ouder zijn.

'Jij moet oppassen,' zegt Grobben, 'jij debuteert op een zeer jonge leeftijd, wij zijn ouder en hebben die baan al op het moment dat ons debuut uitkomt. Ik wil jou wel eens zien als jij zo oud bent als wij, dan ben je misschien ook leraar. De volgorde is dan alleen anders.'
Zwagerman lacht en zegt: 'Leraar en schrijver zijn: dát in geen geval. Kijk ik vind het zelf ook een beetje moeilijk om te vertellen wat ik dan wél wil, maar ik weet in ieder geval wat ik niét wil. Wat ik hoop? Nou, dat als ik zo oud ben als Gerrit Grobben, dat ik dan op een zeer onbescheiden moment over mijn rechterschouder in de boekenkast kan kijken en daar een rijtje boeken zal zien staan, waarvan ik mag denken: tot dusver heb ik het niet slecht gedaan.'

Dat artikel bewaren we en verplaatsen we naar de Z-map.