Een uitgeslapen 2012

Top 10 mooiste boeken 2011 (10) van Coen Peppelenbos

Dit jaar bijzonder weinig gelezen: 72 boeken (non fictie en herlezingen niet meegerekend). De nieuwe Mortier en Van Mersbergen nog niet gelezen. Wel een beetje een tegenvallend jaar met boeken waarvan ik veel verwacht had (Möring, Brijs, briefwisseling Hermans-Bordewijk etc.). Niettemin genoeg moois voor een top 10 (en als ik een top veertien had mogen maken dan hadden daar ook Robbert Welagen, Martin Bril, Paul Mennes en Bart Moeyaert op gestaan - genoeg moois dus, dit jaar).

1 Peter Buwalda - Bonita Avenue
Dit jaar pas gelezen en je kunt wel iets op het boek afdingen (het slot bijvoorbeeld), maar dat neemt niet weg dat het een feest is om te lezen. Buwalda durft in zijn debuut meteen grote thema’s aan te pakken, weet een lastige constructie op te zetten en schrijft bovendien nog prachtige, citeerbare zinnen. Wat zullen die juryleden van de grote geldprijzen later te kijk gezet worden als blijkt dat ze dit boek niet de eer hebben gegeven die het toekomt. Gelukkig ontving Buwalda wel de Tzum-prijs.

2 Ann De Craemer - Vurige tong
Nog een jonge auteur van wie ik veel verwacht. De Craemer rekent af met de katholieke grondslagen van haar jeugd, maar blijft toch een liefde koesteren voor haar dorp Tielt.

3 Jean-Philippe Toussaint - De waarheid omtrent Marie
Lees mijn recensie (zie link) zou ik zeggen, want dit boek is niet in een paar woorden samen te vatten. Een geliefde die uit het raam getakeld wordt, een angstig paard in een vliegtuig. Scènes die je bijblijven.

4 Paul Auster - Sunset Park
Over schuldgevoel en het verlangen iets goed te maken. Een mooie roman van Paul Auster, die de lezer elke keer weer verrast met hetzelfde, maar toch compleet andere nieuwe boek.

5 Michel Houellebecq - De kaart en het gebied
Boek waarin Houellebecq zichzelf vermoordt. Toen dit jaar bekend werd dat de schrijver spoorloos was, vreesde men het ergste. Gelukkig is hij terug.

6 Gerard van Emmerik - De kippenjongen
Doeke Sijens schreef: 'Grote thema’s als liefde en jaloezie worden door Gerard van Emmerik in De kippenjongen bijna zijdelings – je zou haast kunnen zeggen slinks – tot een bijzonder originele roman verwerkt.' En zo is het.

7 Connie Palmen - Logboek van een onbarmhartig jaar
Niets ontziend (vooral zichzelf niet) logboek waarin duidelijk dat rouw zeer lichamelijk is. Een rampjaar dat begint met de dood van Van Mierlo, waarna een reeks doden volgt.

8 A.F.Th. van der Heijden - Tonio
Van der Heijden probeert met zijn verstand, met logica de dood van zijn zoon te lijf te gaan door een minutieuze reconstructie te maken van zijn laatste uren, in de wetenschap dat ook het schrijven daarvan ten diepste nutteloos is.

9 Gerrit Komrij - Kunstwonderen
Komrij beschrijft in een prachtig uitgegeven boek (veelal) zijn afkeer van vele moderne kunst en design. Zijn stukken gaan ook over de vervuilende taal die met die kunstuitingen gepaard gaat.

10 Erik Nieuwenhuis - Een gat in de lucht
Het leek er even op dat deze debuutroman totaal onopgemerkt zou verdwijnen in de massa pulp die de literaire bijlagen vult, maar gelukkig werd deze maand bekend dat Nieuwenhuis genomineerd is voor de  Academia Literatuurprijs.

Eerder verschenen de top tienen van Anton Brand, Giny Backers, Jan Hovy, Annet Peppelenbos, Igor Wijnker, Doeke Sijens, Joep van Ruiten, Cilla Geurtsen en Bart Temme.

Top 10 mooiste boeken 2011 (9) van Bart Temme

Bart Temme is eindredacteur bij Tzum.info, docent literatuur op de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden hogeschool en boekverkoper bij Van der Velde (hij was dit jaar zelfs in de race als 'beste boekverkoper').

1 Erwin Mortier - Gestameld liedboek
Een prachtig eerbetoon aan een moeder. En aan de taal, want het is natuurlijk ook de taal die centraal staat in dit autobiografische werk, zoals in al zijn romans. Dat is de reden waarom ik altijd weer terugkeer naar het werk van Mortier. Zijn werk leent zich voor eindeloos herlezen. De taal is sensitief, met een duidelijke Vlaamse inslag, doordesemd van metaforiek en met een zweem van humor. Maar Gestameld liedboek is niet alleen een boek over taal, over de ziekte van een moeder, maar ook een verhaal over schrijverschap.

2 Stephen Enter - Grip
In Grip staat een vriendenreünie centraal. Ooit deelden de vrienden dezelfde passie: bergbeklimmen. Nu komen ze na jaren weer bij elkaar. De jeugdvrienden Paul en Vincent reizen samen per trein naar Swansea (vlakbij Wales), waar ze hun andere vrienden Martin en Lotte (die getrouwd zijn en een kind hebben) zullen ontmoeten. Tijdens de reis wordt duidelijk hoe ze écht tegen elkaar aankijken. Enter weet sterk over te brengen dat vriendschap weinig te betekenen heeft. Bij nader inzien light.

3 Vic van de Reijt - Elsschot. Leven en werken van Alfons De Ridder
Deze biografie over Willem Elsschot is als het werk van de Vlaming zelf. Zakelijk en bondig. Hij heeft 'slechts' driehonderd pagina's nodig om het leven van de schrijver in de kaart te brengen. Dat is ook wel eens prettig. Van de Reijt schuwt overigens het literaire taalgebruik niet. Neem alleen al het prachtige beginhoofdstuk over de aanleg van het spoorwegennet in België (en wat dit uiteindelijk heeft betekend van de familie De Ridder). Hij gaat vooral in op het zaken leven van Elsschot, een tot dusver onbelicht aspect uit het leven van de schrijver (die in de avonduren schreef en overdag als vertegenwoordiger actief was). Maar bovenal: Van de Reijt heeft een zeer leesbare biografie geschreven.

4 A.F.Th. van der Heijden - Tonio. Een requiemroman
Aangrijpende roman die naadloos aansluit bij de andere romans van Van der Heijden. Niet alleen omdat het een requiemroman betreft (zoals Van der Heijden die meer schreef), maar omdat hij net als in zijn eerder werk soepel beweegt tussen heden en verleden. Hoewel de stijl soms te wensen overlaat, heeft Van der Heijden een haarscherp beeld over zijn overleden zoon neergezet. Daarnaast is een roman geworden over het schrijverschap van Van der Heijden. Deze dubbele laag maakt de roman nog interessanter.

5 Alan Hollinghurst - Kind van een vreemde
Eén van de weinige vertaalde romans die ik dit jaar las. Ik neem me altijd voor om meer vertaalde literatuur te lezen, maar de Nederlandse literatuur slokt me elk jaar toch weer op. Dit was wel meteen een roman die me ontzettend raakte. Centraal staat het gedicht 'Two Acres', geschreven door de dichter Cecil Valance. Het verhaal begint net na de Victoriaanse tijd en kabbelt gestaag door naar de jaren zeventig, tachtig. Ieder personage dat aan het woord komt, voelt verwantschap met de dichter Valance en probeert de de mysterie rondom het gedicht 'Two Acres' te ontfutselen. Was het een liefdesgedicht? En voor wie was het dan bestemd? Het hoogtepunt van de roman ligt wat mij betreft vrij vroeg in de roman: de zwempartij tussen George en Cecil. Sterk proza. Het is Hollinghurst gelukt om de twintigste eeuw te vervatten in een familiegeschiedenis.

6 Aleid Truijens - Geluk kun je alleen schilderen. F.B. Hotz - Het leven
Een biografie waarnaar ik lang heb uitgekeken (en die tot vervelens toe ook nog eens voortdurend werd uitgesteld). Maar het resultaat mag er zijn. Ik ben een groot liefhebber van het werk van Hotz, verhalen als 'De Toren' en 'De Tramrace' zijn me erg dierbaar. Hij weet in slechts enkele pagina's een fijne, melancholische sfeer op te roepen, het dorpsleven tot in detail te typeren en de pijnlijke relaties tussen zijn personages prachtig bloot te leggen. En niet te vergeten: de heerlijke ironische stijl. Over het leven van Hotz wist ik weinig tot niets. Daar heeft Truijens godzijdank verandering in gebracht.

7 Jan van Mersbergen - Naar de overkant van de nacht
Carnaval. Drank. Dat zijn de ingrediënten van deze roman van Jan van Mersbergen. Dit lijkt misschien vlak, maar niets blijkt minder waar. De lezer volgt de zwijgzame Ralf die tijdens een carnavalsnacht zijn leven overdenkt. Of hij nog bij zijn vriendin en haar kinderen wil blijven, over de dochter van de vriendin die nauwelijks nog eet. Van Mersbergen beschrijft dit suggestief. Anders dan bijvoorbeeld Mortier, is het taalgebruik van Van Mersbergen sober en kaal. Met weinig woorden zegt hij veel.

8 L.H. Wiener - Shanghai Massage
Wie eenmaal aan een roman van Wiener begint, wil de rest van het oeuvre ook lezen. Althans: dat was bij mij zo. Zijn oeuvre is als een kaartenspel. De romans en verhalen zijn rondom elkaar opgebouwd, ze verwijzen ook voortdurend naar elkaar. Personages keren terug, evenals verhaallijnen. Hoewel Wiener wat mij betreft best wat minder opzichtig het spel tussen werkelijkheid en fictie mag spelen, is deze nieuwe roman weer fijn om te lezen. Niet alleen vanwege de goede stijl (vol ironie en beeldspraak), maar ook om de sterke scènes over de miskende leraar (Victor van Gigh), de melancholische man op leeftijd (Ezra Berger) én natuurlijk L.H. Wiener zelf...

9 Maarten 't Hart - Dienstreizen van een thuisblijver
De titel van het nieuwe deel uit de ‘Privé-domein’ is veelzeggend. Het liefst is Maarten ’t Hart thuis. ’s Morgens zit hij aan de schrijftafel. De rest van de dag brengt hij lezend door, verzorgt hij zijn dieren en werkt hij in zijn moestuin. Rond negenen ’s avonds vindt hij het genoeg geweest en kruipt hij in bed. Maar door zijn schrijversbestaan loopt het soms anders. Hij moet signeren in boekhandels, optreden in literaire cafés, zich vertonen op Buchmessen en Book Fairs, interviews geven, keer op keer op televisie verschijnen, jureren voor literaire prijzen en aanwezig zijn op het Boekenbal. In Dienstreizen van een thuisblijver vertelt hij over deze momenten. En dat doet 't Hart op de wijze zoals we die van hem gewend zijn: met humor (en soms zwaarmoedigheid).

10 Lucebert - Unica
Een bladerboek? Fijn voor op de koffietafel? Nee! Ik bekijk deze uitgave nog net niet met witte handschoentjes. Het is werkelijk een prachtige uitgave. De Bezige Bij bracht het afgelopen jaar zeven vroege dichtbundels van Lucebert uit in een facsimile-editie, verzameld in een cassette. Ze bevat veel ongepubliceerd werk en hebben de vorm zoals Lucebert ze destijds (begin jaren vijftig) maakte, inclusief de vegen, een plakkertje op de rug, het grauwe papier. Dichter bij de dichter kom je haast niet. Erg fijn dat zulke speciale uitgaven nog verschijnen.

*BONUS* De tegenvaller van 2011:
Stefan Brijs - Post voor mevrouw Bromley
Na zes jaar kwam Stefan Brijs eindelijk met een nieuwe roman dit jaar. Ik keek er weken naar uit, schafte de gebonden editie aan (iets wat ik altijd doe met schrijvers die mij bekoren) en raakte totaal in de war. Nergens een spoortje genialiteit, zoals dat bij De engelenmaker het geval was. Proza vol clichés. Een gemiste kans.

Eerder verschenen de top tienen van Anton Brand, Giny Backers, Jan Hovy, Annet Peppelenbos, Igor Wijnker, Doeke Sijens, Joep van Ruiten en Cilla Geurtsen.

Top 10 mooiste boeken 2011 (8) van Cilla Geurtsen

Cilla Geurtsen is docent Nederlands aan het Beyers Naudé in Leeuwarden en is freelance recensent voor de Leeuwarder Courant en schrijft recensies voor Tzum.info. Daarnaast zit ze in de redactie van de site Lezen voor de lijst.

1 A.F.Th. van der Heijden - Tonio 
een aangrijpend en gedetailleerd verslag over de dood van Van der Heijdens zoon.

2 Gerbrand Bakker - De omweg 
de natuurbeschrijvingen van Bakker zijn onovertroffen.

3 Peter Buwalda - Bonita Avenue
Buwalda blijkt een meester te zijn in het doordenken van zijn personages. 

4 Dimitri Verhulst - De laatste liefde van mijn moeder 
je uitstapjes naar Duitsland zullen nooit meer hetzelfde zijn.

5 Jeroen Brouwers - Bittere Bloemen 
het is ingewikkeld om de regie over je eigen leven in handen te houden.

6 Arjen Lubach - Magnus
ietwat onwaarschijnlijk, maar het zal je maar gebeuren. Interessante invalshoek.

7 Joris van Casteren - Het zusje van de bruid
een aangrijpend relaas over een onmogelijke liefde. 

8 Vonne van der Meer - De vrouw met de sleutel
vooral de korte verhalen in deze roman zijn onvergetelijk. 

9 Derwent Christmas - Volmaakte verdwijning
een meer dan geslaagde thriller omdat Christmas zijn personages redelijk wat diepgang geeft. 

10 Martin Bril - Het evenwicht
ik mis zijn columns nog steeds. 

Eerder verschenen de top tienen van Anton Brand, Giny Backers, Jan Hovy, Annet Peppelenbos, Igor Wijnker, Doeke Sijens en Joep van Ruiten

Top 10 mooiste boeken 2011 (7) van Joep van Ruiten

Joep van Ruiten is de literatuurman van het Dagblad van het Noorden. Durft eigenzinnige standpunten in te nemen. Houdt daarnaast een veelgelezen weblog bij: Woest en ledig.

1 Jan van Mersbergen - Naar de overkant van de nacht
Verlangen naar verlossing én verantwoordelijkheid

2 Joe Sacco - Gorazde 

De oorlog in Joegoslavië samengevat in een graphic novel

3 PB Gronda - Onder vrienden

Zedenschets en wordingsroman in klein bestek

4 Tjibbe Veldkamp & Kees de Boer - Bert en Bart redden de wereld

Kinderboekenweekgeschenk over de onschuld van jongensfantasieën

5 Deszö Kostolanyi - De avonturen van Kornél Esti

Lichtvoetige vertellingen uit het hart van het oude Europa

6 Harm de Jonge -  De vuurbom

Over vriendschap en verraad, van de meester uit Boerakker

7 Gerard Stout - Ningtien 

Dikste Drentstalige roman ooit, en misschien ook wel de beste

8 Rikkert Zuiderveld - Adam zaait radijzen

De Bijbel is een goudmijn, Rikkert Zuiderveld een gouddelver

9 Derk Visser - Prikkeldraad

Rauw-realistische jeugdroman over een kansloos bestaan

10 Mies van Hout - Vrolijk

Illustratrice vindt zichzelf opnieuw uit

Eerder verschenen de top tienen van Anton Brand, Giny Backers, Jan Hovy, Annet Peppelenbos, Igor Wijnker en Doeke Sijens

Top 10 mooiste boeken 2011 (6) van Doeke Sijens

Van Doeke Sijens verschijnt elk jaar minimaal 1 boek. Het afgelopen jaar een tentoonstellingscatalogus over Boele Bregman (uitverkocht). Daarnaast leest hij alles wat los en vast zit, met een heimelijke voorliefde voor detectives. Werd dit jaar recensent voor de Leeuwarder Cultuur voor Fries proza.

1 Virginia Woolf - Between the Acts (1941)
Virtuoze beschrijving van een zomerdag in een Engels dorp aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog.

2 Iris Murdoch - The Unicorn (1963)
Een vroege Murdoch, bevolkt met mensen die zichzelf voor de gek houden. Psychologie en decor zijn zoals altijd bij haar adembenemend.

3 Edmund de Waal - The Hare with Amber Eyes (2010)
Een familiegeschiedenis verteld aan de hand van een verzameling netsukes. Orginieel en aangrijpend.

4 C.J. Sansom - Dissolution (2003)
De eerste in een serie zeer goed geschreven historische detectives. Ik las ze alle vijf binnen een maand. De eerste is (zoals altijd) de beste.

5 Philip Hensher - King of the Badgers (2011)
Een vlijmscherpe satire over de huidige Engelse samenleving, zeer onderhoudend.

6 Donna Leon - Drawing Conclusions (2011)
Kalm, precies en vasthoudend: Inspecteur Brunetti lost weer een moord op.

7 Gerard van Emmerik - De kippenjongen (2011) 
Eindelijk weer eens een interessante Nederlandse roman.

8 Kate Atkinson - Case Histories (2004) 
Ook weer de eerste van een prachtige serie detectives met erg onconventionele plots.

9 Ann Cleeves - Silent Voices (2011)
Scherp geschreven detective, waarin een vrouwelijk inspecteur de hoofdrol speelt.

10 Benjamin Black - Elegy for April (2010)
Dublin in de jaren vijftig, prachtig melancholisch beschreven door John Banville in zijn gedaante van detectiveschrijver.

Eerder verschenen de top tienen van Anton Brand, Giny Backers, Jan Hovy, Annet Peppelenbos en Igor Wijnker.