Hamburg op donderdag en vrijdag

Wegens slome computer in Hamburg nu vanuit Groningen de laatste twee dagen in één keer. Op donderdag zijn we naar een voorstadje gereisd om naar beelden te kijken in het Ernst Balach Haus. Een tip van schrijver Marcel de Jong. Er was een tentoonstelling van de kunstenaar Tony Cragg, een kunstenaar die - zo bleek uit een video - heel goed in staat is om zijn eigen werk uit te leggen. Iemand die in dialoog gaat met zijn materiaal en dan van zijn materiaal niets terughoort. Na de zoveelste rare figuur begon Corrie ze namen te geven. Hier poseren we voor de 'druiper'.

Het nabij gelegen Jenisch Haus met uitzicht op de Elbe kon ons veel meer bekoren.

Via de Reeperbahn zijn we teruggegaan naar de stad. Op de ongelooflijk lelijke en beruchte Reeperbahn bevindt zich een politiebureau dat als decor dienst deed voor een tv-serie en nu een toeristische trekpleister is geworden. Af en toe worden er agenten naar buiten gesleept om te poseren.

Daarna de haven weer ingedoken. Een paar uur door de ingewanden gelopen van het vrachtschip de San Diego. Juist omdat het geen kunst was, kreeg de werkelijkheid een meerwaarde die aan kunst deed denken (maar het is natuurlijk een opeenstapeling van machines, vet, olie, touw en metaal).

In het voorruim ook een Sonderausstellung van moderne kunst, maar zo gruwelijk slecht dat je zeker weet dat deze zeelieden in ieder geval geen verstand van kunst hebben.

Op vrijdag hadden we slechts een halve dag. We hebben gekeken in de Deichtorhallen. In de grote hal was een fototentoonstelling die een beetje tegenviel. Foto's in tijdschriften en die dan aan de muur, dat heeft toch iets goedkoops. Doe dan de echte foto's. Ik had ook gedacht dat de invloed van internetfotografie beter was uitgewerkt. Aan de overkant, in de kleine hal, was het veel drukker. Het bestond uit een groot zwart spiegelend vlak dat aan het dak was opgehangen. Je moest eerst je schoenen afgeven bij de garderobe en dan mocht je met een trap naar boven. Boven zaten en lagen allerlei mensen op dat vlak en daarna ging iedereen weer naar beneden. 'Horizon field' heette dit alles, van Antony Gormley.

»Horizon Field Hamburg« wird die Wahrnehmung des Gehens, Fühlens, Hörens und Sehens umorientieren und neu verbinden. Diese persönliche bzw. kollektive Erfahrung wird durch Vibration, Sound und Widerspiegelung vermittelt werden. Das Projekt kann insgesamt als ein waagerecht im Raum aufgespanntes Gemälde aufgefasst werden, auf dem die Besucher zu Figuren auf einem freischwebenden und nicht definierten Grund werden.

Seit fast 40 Jahren schafft Antony Gormley Skulpturen, in denen er sich mit dem Verhältnis des menschlichen Körpers zum Raum auseinandersetzt.

Het was dus heel erg druk. Deze tentoonstelling was gratis.

Hamburg op woensdag

Het voordeel van een niet geprivatiseerd openbaar vervoernetwerk is gigantisch. In Hamburg kun je met de HVV met de metro, met de bus en met de boot. Dat kan op een kaart die je krijgt bij je hotel (prijs inbegrepen bij de kamer). Het is zo simpel dat het wel goed moet zijn. Wij gingen met de metro naar Altona, liepen naar de haven naar een merkwaardig gebouw waar je bovenop kon staan (en dat doe je dan ook maar) en daarna kon je gewoon op de boot stappen, terug naar Hamburg. In Hamburg gingen vanuit het centrum met de bus weer naar ons hotel. Allemaal op één kaart die drie dagen geldig is.

Het voordeel van een bootdienst die je terugbrengt naar het centrum is bovendien dat je geen uitvoerige informatie krijgt over oninteressante plekken, inclusief mechanisch stemgeluid.

Havensteden hebben over het algemeen meer durf dan andere steden. Zeker in achitectuur. Rotterdam is interessanter dan Amsterdam. Hamburg heeft ook enkele prachtgebouwen in aanbouw. Natuurlijk staat er ook nog wel wat ouds, alhoewel we het meeste hebben weggebombardeerd (zij begonnen). De St. Michaeliskirche is wonderbaarlijk groot en licht. Er is ook een rijtje zetels voor senatoren. Aan de slijtage van de zittingen is te zien hoe gelovig men was.

Daarna ook nog naar het Brahms-museum. Zoals gewoonlijk bij kleine musea over componisten weinig origineel spul. Wel twee onvermoeibare conservatoren die alles wilden uitleggen over Brahms. We moesten ook samen op de foto bij de een beeld van Brahms. En dan doe je dat maar.

Hamburg op dinsdag

De Kunsthalle van Hamburg is een prachtig museum met een mooie eigen collectie. Op dit moment is er ook een tijdelijke tentoonstelling: Alice im Wunderland der Kunst. Honderden kunstenaars die zich vroeger of nu hebben laten inspireren door het boek van Lewis Carroll. Van schilderijen tot performances. De ene keer was je een kind op een veel te grote stoel, de andere keer een reus die kruipend door de deur moet.

Maar de vaste collectie mag er ook zijn met de bekendste Casper David Friedrich, onze Laurens Alma Tadema, Rodin, Monet, Klee etc. etc. Ik zag gisteern trouwens pas dat die man van Friedrich een groen jasje droeg, terwijl het in mijn herinnering altijd stemmig zwart was.

Hamburg op maandag

Wegens extreem slome computer (die eerst nog 43 updates moet verwerken) een extreem korte impressie van de maandag in Hamburg met twee foto's van Corrie het naar haar zin heeft (ook omdat ze een rookkamer in het hotel heeft). Corrie und die Mädel en Corrie vindt haar schapen terug.

Een dag op de boerderij

Was afgelopen woensdag met Jan Glas op de boerderij van Corrie en Marian, en even bij de buren in de melkstal. Hieronder een dieptereportage. Jan Glas heeft op Flickr ook al enkele foto´s gezet.

Corrie Joosten bij RTV Drenthe (2)

Corrie was toch tussen 10.00 en 11.00. Hier de link naar het programma. Het interview begint om 46.40.

Corrie Joosten bij RTV Drenthe

Bratort Tatort mit Corrie Joosten, a photo by coen peppelenbos on Flickr.

Morgen tussen 11.00 en 12.00 praat Corrie Joosten over de bundel Zacht gezicht aan zacht gezicht en Hij zag een kameraad in je bij radio Drenthe. Het programma is rechtstreeks te volgen via deze link.
Update: oh jé ze is er nu al op, kwart voor elf.

De bloemlezingen in het Dagblad van het Noorden

Mooi groot interview in de krant van vandaag door Joep van Ruiten. (De tekst hieronder is onleesbaar, koop de krant of wacht tot het stuk op Woest en Ledig verschijnt.)

Dag van het literatuuronderwijs

Net als je denkt dat je zo'n beetje alles kan: vlot interviewen bijvoorbeeld, dan gebeurt er iets waardoor je zelfvertrouwen flink afneemt. Ik had me goed voorbereid op de interviewsessie met Adriaan van Dis en Manon Uphoff en de sessie met Piet Calis en Rindert Kromhout. Ik kende de boeken, had in mijn hoofd gereperteerd wat ik wilde vragen en beide keren kwam er niet uit wat ik wilde. Dat lag aan heel veel dingen en zeker ook aan mij, maar je zelfvertrouwen wordt na twee in mijn ogen mislukte optredens wel aangetast. Normaal komen de mensen na afloop van een interview vaak naar je toe om je te complimenteren, maar dat bleef deze keer helemaal uit en dat was veelzeggend. Alsof je een beetje besmet was geraakt.
Gelukkig was Corrie er ook bij die alles een beetje kon relativeren en Peter had gelukkig niets gezien. Hij zat in de stand van de uitgeverij en heeft enorm veel exemplaren van het Basisboek Literatuur verkocht.

Opmerkelijk was verder:
Een uitstekend optreden van Adriaan van Dis voorafgaand aan mijn interview, waarin hij vertelde, rapte, danste om aan te tonen dat je passie voor literatuur kon overdragen aan leerlingen. En passant vertelde hij over de schrijvers en letterkundigen die bij hem op school waren geweest, zoals Victor van Vriesland: 'Indrukwekkende man. Droeg zijn broek tot aan de borst. Een okselbroek, met een gulp van een meter. Dat heeft misschien wel de meeste indruk gemaakt. Die gulp.'


De man die bij het antwoord van Manon Uphoff over het verhaal 'Poep' boos wegliep en op de gang mopperde over als die poep- en piesverhalen.

Piet Calis die verheugd was over het handjevol leraren dat in de klas nog enkele gedichten van Vondel behandelde of delen uit een toneelstuk (de Gysbreght van Aemstel of de Lucifer). Geen enkele docent behandelde echter meer een volledig stuk van Vondel.

Rindert Kromhout die een powerpointpresentatie had gemaakt bij zijn mooie boek Soldaten huilen niet en in zijn tien minuten lange verhaal alle vragen beantwoordde die ik van tevoren had bedacht, maar vergat de plaatjes door te klikken, waarna hij alsnog alle foto's moest doornemen. Hij was verbaasd dat zijn boek volgend jaar al in de reeks Jonge lijsters van Noordhoff komt.

Piet Calis was weer verbaasd dat hij een paar keer in het laatste dagboek van Jan Wolkers voorkwam.

Kortom, duizend-en-een indrukken met toch het zeurende gevoel dat je je revancheren wilt.

Het Groot Kinderdictee der Nederlandse Taal en het eindrijm (2)

Nog even terugkomen op het Groot Kinderdictee van Ted van Lieshout met de volgende zin:

Als woorden met dezelfde letter beginnen heet dat alliteratie; dat is een minder bekende manier van rijmen dan eindrijm, zoals: toen de dames een bejaarde van de hoge douwden, heeft die oude het niet drooggehouden.

Ik vroeg me in de vorige bijdrage af of 'douwden' wel rijmde op 'drooggehouden', en of Van Lieshout misschien 'oude' liet rijmen op 'drooggehouden'. In een reactie zei Van Lieshout dat 'hoge douwden' rijmde op 'drooggehouden'.  Dat kan alleen als je drooggehouden uitspreekt als drooggehouwden.
Ik legde het voor aan Corrie Joosten, een van de schrijvers van het onvolprezen Basisboek Literatuur. Volgens haar was hier wel sprake van eindrijm, dubbelrijm zelfs (omdat ook 'droogge' rijmt op 'hoge'). Ik ben nog op zoek naar een echte taalkundige voor het finale oordeel.

De definitie van alliteratie is volgens Corrie Joosten echter volkomen fout. Bij alliteratie gaat het om beklemtoonde lettergrepen die met dezelfde medeklinker beginnen. Volgens de definitie van Ted van Lieshout zou 'over' en 'opa' ook allitereren. Dat is niet zo, want in dit voorbeeld heb je te maken met assonantie.
(wordt vervolgd)

Poëtisch Leeuwarden op video

Kwam op de zich steeds uitbreidende site van Tresoar opeens een filmpje tegen waarop ik een gedicht voorlees op de Oude begraafplaats in Leeuwarden. Het filmpje is gemaakt ter gelegenheid van het verschijnen van Poëtisch Leeuwarden. Volgens het bijschrift is de taal die ik spreek Fries!

Ook Corrie Joosten is terug te vinden met haar gedicht over Piet Paaltjens. Corrie spreekt Nederlands.

Poëtisch Den Haag gepresenteerd

In de openbare bibliotheek van Den Haag, om precies te zijn in de Haagse Lobby op de tiende verdieping, werd gisteren Poëtisch Den Haag gepresenteerd. Het eerste exemplaar werd overhandigd aan burgemeester Wim Deetman die het gedicht van Fred Papenhove over het Vredespaleis tijdens zijn toespraak voorlas. Daarna traden de dichters Mischa Andriessen, Jet Crielaard, Diann van Faassen, Cor Gout, Corrie Joosten, Max Lerou, Erik Lindner, Fred Papenhove (die zijn eigen gedicht, eeerlijk is eerlijk, toch beter voorlas), John Schoorl, Harry Zevenbergen, Henk van Zuiden en ondergetekende op.
Maar liefst drie dichters memoreerden het overlijden van Mariska Veres. Henk van Zuiden las in plaats van zijn gedicht over het standbeeld van Wilhelmina een hommage aan de zangeres voor, die op datzelfde tijdstip elders in Den Haag werd gecremeerd (beide gedichten zijn te vinden op de website van Henk van Zuiden)
Het hoogtepunt van de middag vormde het optreden van Cor Gout die zijn gedicht over de gesloopte bioscoop Metropole Palace had voorzien van muziek.

Daarna was het tijd voor een borrel en konden we genieten van de stad die aan onze voeten lag. Fred Papenhove vertelde dat hij in het voorjaar met zijn tweede bundel komt in de Contrabasreeks, ongeveer tegelijkertijd met zijn compaan John Schoorl die in de Sanwichreeks debuteert.


Alle dichters in Poëtisch Den Haag:
Mischa Andriessen, Jan Baeke, Carla Bogaards, Adriaan Bontebal, Maurice Buehler, Bart Chabot, Jet Crielaard, Remco Ekkers, Henk van der Ent, Diann van Faassen, Piet Gerbrandy, Ronald Giphart, Cor Gout, Kees 't Hart, Corrie Joosten, Anton Korteweg, Max Lerou, Daan de Ligt, Erik Lindner, Koos Meinderts, Thomas Möhlmann, Fred Papenhove, John Schoorl, Albertina Soepboer, Edward van de Vendel, Harry Zevenbergen, Henk van Zuiden.

(foto: Peter ten Hoor)

Poëtisch Amsterdam: The making of

Zaterdag met Corrie Joosten opnieuw naar Amsterdam om de route te gaan proeflopen. Dat is altijd een van de leukste dingen van het maken van de poëtische rondwandelingen. Je controleert of de aanwijzingen in de tekst wel goed zijn, de kaart wel klopt en de foto's op de goed plaats genomen zijn en altijd zijn er wel kleine dingen die anders of beter gekund hadden.
Bij het lopen van de tweede route (Poëtisch Amsterdam kent twee routes, de eerste ga ik woensdag proeflopen) kwamen we er bijvoorbeeld achter dat er een verkeerde brug gefotografeerd was.
Met Corrie ook nog even op het homomonument gestaan. Het was voor Corrie de eerste keer en ze werd door een hele rondvaartboot met open ogen aangekeken.


Voor de weeklezer van dit weblog kwam ik nog deze geveltoerist tegen:

hup coentje hup

Even wat dagen inhalen. Vorige week vrijdag op stap geweest met Poëtisch Academisch Groningen. Rondwandelingen door de gebouwen van de universiteit met grote groepen belangstellenden. De dag begon echter beroerd. Door de organisator waren we om half elf besteld bij het universiteitsmuseum. Corrie Joosten, Guido van der Wolk en ik stonden er op tijd, maar verder niemand. Deur dicht. Vergelijkbaar met het einde van de dag toen we voor een dichte deur kwamen in de Grote Kruisstraat en de Grote Rozenstraat. Vooral lastig omdat we een oudere dame in ons midden hadden en het ook nog begon te regenen. Gelukkig was er op het einde van de route in Athena's boekhnadel wijn. (Maar opnieuw niemand van de organisatie - een bedankje had ik wel leuk gevonden).
Zaterdag naar de vergadering voor de Gouden Flits in Utrecht in een troosteloos zaaltje in Hoog Catharijne. De Gouden Flits gaat naar het beste gedicht van kinderen en jongeren. Natuurlijk mag ik niets zeggen over het juryberaad.
Zondag met toute la famille in Raalte waar iedere man vanwege vaderdag een mooie hoed kreeg. Is waarschijnlijk de laatste keer dat ik op vaderdag wat krijg. Maar ja op dagen als vandaag zet je hem op en zie: Nederland is door naar de volgende ronde.

Academisch Groningen

Vrijdag was de presentatie van Poëtisch Academisch Groningen. Niet alles bleek te gaan zoals ik gehoopt en verwacht had. Sterker nog: niets ging zoals ik gehoopt had. Het begon als 's ochtends toen ik in een copyshop de voorkant van het boek op een T-shirt wilde drukken. Een vervelend mannetje van RCG had daar geen tijd voor. Bij RCG zijn ze altijd druk met iets anders en erg goed in de klanten erg lang laten wachten. En zo'n afwijzing wordt gebracht met een air die allerstuitends is. Een klant die wat wil, het is verschrikkelijk.
Nog vier copyshops en drukkerijen geprobeerd, waar de verkopers aardiger waren, maar het resultaat hetzelfde bleef. Toen maar een vrolijke blouse 's middags aangedaan, maar nu ik de foto's terugzie van die middag lijkt het net of ik 8 maanden zwanger ben en me in positiejurk naar de presentatie had gegeven. Wel naar de kapper geweest.
's Ochtends stond eindelijk een klein aankondigingetje in het Dagblad over de presentatie. Voor de rest nergens iets gezien. Ja, in de Gezinsbode het artikel van Herman Sandman, maar dat had ik zelf 'geregeld', het lustrumbureau van de RuG met maar liefst vier of vijf medewerkers hadden het niet verder kunnen brengen dan 6 regeltjes in de krant. Ik hoorde dat zelfs de Universiteitskrant niets had geschreven.
Van het bureau verder ook niets goeds. Wimer van der Veen die me de hele week al een draaiboek beloofde bleef in gebreke en gaf me een half uur voor de presentatie een lijstje met mensen die zouden voorlezen. Dat lijstje bleek later ook nog niet te kloppen.
Het gebrek aan publiciteit zorgde ervoor dat de dichters voornamelijk optraden voor andere dichters. Hier en daar zaten wat vrienden van mij en mijn vader en moeder waren gelukkig ook op tijd (zoals altijd de eersten).

De presentatie op zich ging goed, alhoewel niet iedere dichter wist dat hij of zij mest voorlezen en dat was jammer. De rector-magnificus Frans Zwarts, die hier komt aanwandelen, was in ieder geval goedgemutst.

Het programma na de pauze (een interview met Def P en Doeko Bosscher) viel letterlijk in het water, want opeens regende het pijpenstelen. Gelukkig zat mijn deel er toen op en konden Peter ten Hoor en ik snel de boeken van de uitgeverij in veiligheid brengen.
In de consternatie bleek iedereen of naar binnen te zijn gegaan of helemaal weg te zijn. We besloten om de boeken weg te brengen naar de uitgeverij en daarna te gaan eten bij de Mexicaan. Daar bleek dat we Giny vergeten waren (die was naar binnen gegaan, naar later bleek). Telefoontje naar haar huis, maar ze was nog niet thuis. Later wel een telefoontje terug, maar toen had Giny geen zin meer om de stad weer in te gaan. We zaten dus alleen met Corrie Joosten en Peter en zijn vrouw Jenny aan tafel, terwijl ik op een lange tafel met vrienden en schrijvers gehoopt had. Vader en moeder waren alweer terug naar Raalte.
Na het eten nog maar even langs gegaan bij Giny, want ruzie kon ik er niet ook nog bijhebben. Gelukkig is Giny niet al te lang boos. Thuisgekomen sla ik een bladzijde van Poëtisch Academisch Groningen open en zie ik me toch een enorme koe van een spelfout!

Kortom: ik heb de hele zaterdag nodig gehad om van m'n chagerijn af te komen.