Kroniek Leeuwarder Courant: Koe

Koe

De Wereld Draait Door, dat al tien jaar bestaat, is het belangrijkste boekenprogramma van de Nederlandse televisie. Het programma probeert de inhoud van een boek meestal angstvallig uit de weg te gaan, maar dat neemt niet weg dat de presentator die in een continue enthousiasmestand staat ook lastige literaire boeken de bestseller top 10 in kan juichen. Bij het jaarlijkse Boekenbal lopen de televisiemensen de schrijvers van de rode loper.

Afgelopen zaterdag schreef Arnon Grunberg in zijn Volkskrant-column dat DWDD al voor de zoveelste keer gepolst had of hij gast wilde zijn. 'Daarom antwoordde ik dat als de heer Van Nieuwkerk bereid is met mij en mijn geliefde een week op het naaktstrand in Zuid-Frankrijk door te brengen er over veel te praten valt.' Dieuwke Wynia, eindredacteur van het programma reageerde not amused op Twitter: 'Ik kan me niet herinneren wanneer Arnon Grunberg voor het laatst werd uitgenodigd voor #DWDD.' Grunberg reageerde: 'Ik zou even contact opnemen met Fanny van de Reijt, jullie redactrice, maar misschien werken jullie langs elkaar heen.' Waarna Wynia op redelijk onheuse wijze, in ieder geval zonder een greintje ironie, een van de belangrijkste schrijvers van Nederland afpoeierde: 'Lieve Arnon, je bent niet uitgenodigd, maak je geen zorgen, het zal ook niet gebeuren. Slaap lekker.' De afgelopen zaten wel Adriaan van Dis en Herman Pleij aan tafel. De een mocht vertellen over zijn drukgewoonten op de vlakspoeler, de ander over sjoelen.



Vorige week vrijdag beleefde in Duitsland het literaire discussieprogramma Das Literarische Quartett een revival. Berucht geworden dankzij de letterkundige pitbull Marcel Reich-Ranicki, maar nu bevolkt door jonge critici en één schrijver. In dik veertig minuten werden er vier boeken besproken, en dat leverde de kritiek op dat het allemaal wel heel rap ging. In DWDD zouden ze er tien minuten over doen. Arnon Grunberg vergeleek een talkshow met een fabriek: 'de gast komt binnen als koe en moet eruit komen als worst. Noem me een snob, maar ik blijf liever koe.' Ik zou willen pleiten voor worst én koe al is de koe bijna uitgestorven op de Nederlandse tv.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 10 oktober 2015.

Kroniek Leeuwarder Courant: Inteelt

Inteelt

'Hij is van ver gekomen.' De mensen in de halfvolle aula van het Academiegebouw in Groningen keken elkaar een beetje verbaasd aan na deze bewering van schrijfster en critica Marja Pruis over schrijver en criticus Joost de Vries. De twee zitten doordeweeks tegenover elkaar op de redactie van De Groene Amsterdammer en nu mocht Pruis de gastschrijver aan de universiteit van Groningen interviewen. Zelfs de 'enigmatische' De Vries was een beetje verbaasd. Nou ja, hij kwam toch uit Heerhugowaard en had journalistiek en geschiedenis gestudeerd in Utrecht? Inderdaad, dan kom je van ver als je mag toetreden tot het walhalla van de Nederlandse literaire kritiek: De Groene Amsterdammer.

Het werd een avond vol zelffelicitaties. Pruis werkte een vragenlijstje af dat niet onderdeed voor een gemiddeld lijstje van een schoolkrantredacteur. 'Wie is je favoriete auteur?' De Vries noemde een rijtje Amerikaanse schrijvers en voegde daar haastig aan toe: 'En Marja Pruis natuurlijk.' Het leukste literaire tijdschrift was Das Magazin waar De Vries zelf voor schrijft. In dat blad publiceren ook Franca Treur en Nina Polak (die eveneens voor De Groene Amsterdammer werkt) en zij mogen over twee weken met De Vries praten in de aula.

De Vries trapte nog wat open deuren in over inspiratie en gaf enkele sweeping statements af over het schrijven: 'Iemand die niet kan schrijven, kan ook niet denken.' Douwe Draaisma, die op de eerste rij zat, vond het een wat boude bewering. 'Ik maakte een grapje,' haastte De Vries zich te zeggen.


Het werd tijd om collega's af te vallen. De boeken van Philip Huff waren veel eendimensionaler dan die van De Vries en daarom werden de boeken van de laatste niet zo snel verfilmd. Arnon Grunberg was al jaren uitgeschreven, vertoonde steeds hetzelfde kunstje. 'Kennen jullie de boeken van Grunberg een beetje?' vroeg De Vries aan de zaal, die gevuld was met echte lezers. De meesten waren gekomen omdat ze nieuwsgierig waren naar het oeuvre (twee romans, één essaybundel) van De Vries, maar dat werd bekend verondersteld.

'Dit was wel een beetje literatuur light,' zei een hoogleraar, terwijl we de statige trappen van de universiteit afdaalden.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 26 september 2015.

Kroniek Leeuwarder Courant - Scoringsdrang

Scoringsdrang

Vorige week vrijdag heb ik mijn excuses gemaakt aan Arnon Grunberg in een Utrechts café dat Willem Slok heet en waar ze van alles en nog wat aan het plafond hebben gespijkerd waarvan je hoopt dat het nooit naar beneden komt. Ik sprak, als hoofdredacteur van het literaire weblog Tzum, Johannes van der Sluis en Chrétien Breukers toe, die allebei met een boek in de Tzum-reeks verschenen (vergeef me de sluikreclame). Als hoofdredacteur van weblog zit je in de vreemde positie dat je sommige mensen die bijdragen aan de site helemaal niet kent. Wij dachten lange tijd dat Johannes van der Sluis helemaal niet bestond. Hij woonde in Italië, las alleen maar heel moeilijke, dikke boeken en hij was onzichtbaar op Google. Op een gegeven ogenblik hoorden we zelfs dat Johannes van der Sluis misschien wel een pseudoniem was van Arnon Grunberg.

Dat laatste zou wel ironisch zijn, want toen we zeventien jaar geleden begonnen met de papieren Tzum stond in het eerste nummer een stuk stond van docent Egbert Spiekstra waarin hij het Boekenweekgeschenk van Grunberg De heilige Antonio vergeleek met Het dikke schrift van Agota Kristof. 'Plagiaat' kopte deze krant al had Spiekstra het over 'schatplichtig zijn aan', wat toch wel een klein verschil was. Voor een beginnend literair blad is een rel echter interessanter dan een debat over inhoudelijke nuances. Over het artikel was wel discussie geweest binnen de redactie, maar we waren al lang blij dat iemand onze polemische rubriek met de woordspelerige titel 'Tzum kotzen' wilde vullen.



Grunberg reageerde destijds nog per fax, en daarin schoffelde hij de beschuldigingen van Spiekstra vakkundig onderuit om te eindigen met de pijnlijke uitsmijter: 'Tsja, sommige mensen hebben niet alleen dood zaad in hun balzak maar ook in hun hoofd. Laten wij voor deze mensen bidden.' Zeventien jaar later zat de schrijver in het café om te luisteren naar Johannes van der Sluis (die allerlei zakelijke dingen voor Grunberg regelt) en had ik de kans om publiekelijk mijn excuses te maken voor een stuk dat meer de scoringsdrang van de redacteuren benadrukte dan hun literaire kennis. Jongens waren we, maar onaardige jongens.

Deze column verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 4 juli 2015.

Kroniek Leeuwarder Courant: Hersenen

Hersenen

Je ziet niet elke dag iemand met een handvol hersenen in boekhandel Van der Velde staan. Gelukkig waren het kalfshersenen uit een bakje van de slager en hield hersenonderzoeker Ysbrand van der Werf ze vast. Een jongen op de eerste rij keek steeds weg als de handen met hersenen zijn kant op zwaaiden. Op de vloer kwamen wat druppels vocht. Er liep ook een kok rond die de hersenen in een krokant laagje zou frituren. Met een lekker sausje erbij was het een ware delicatesse, beloofde hij. De hersenonderzoeker sneed alvast de hersenen doormidden.



Aanleiding voor deze ietwat enge exercitie was het boek Het bestand van Arnon Grunberg. De schrijver had het boek voor een deel geschreven met een muts met elektroden op zijn hoofd waardoor allerlei emoties geregistreerd konden worden. Daarna gebeurde bij driehonderdvijftig proefpersonen hetzelfde terwijl ze het boek van Grunberg lazen. De interessante vraag daarbij is of een schrijver de emotie kan sturen. Ik vroeg aan Grunberg of de humor die in zijn werk zit ook een probleem kan vormen. Iemand die de humor niet oppikt zal een andere emotie tonen, dan iemand die dat niet doet. De schrijver was het wel met me eens, maar de testresultaten laten vooral de emoties zien, niet of iemand een passage begrijpt. Daarna stelde ik nog een vraag die er villeiner uitkwam dan bedoeld was. Als een schrijver een spannende passage schrijft en uit de testresultaten blijkt dat die geen spanning oproept, hebben we dan te maken met een slechte schrijver? Grunberg zei dat het zo niet werkte. Hij ging althans nooit aan de slag met de gedachte: nu ga ik een spannende scène schrijven.



Amazon kan via de e-reader Kindle bijhouden waar klanten stoppen in een boek. Schrijvers zouden met die gegevens een boek zo kunnen inrichten dat lezers door blijven lezen. Dat is een commercieel gevaar. Iemand uit het publiek vroeg welk nut dit onderzoek had. 'Ik wil gewoon weten hoe het werkt,' zei Van der Werf. Daarna gingen er dienbladen rond met gefrituurde hersenen. 'Een beetje flauw,' zei de jongen op de eerste rij nadat hij een hap genomen had. 'De saus moet het werk doen.'



Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 21 maart 2015.

Kroniek Leeuwarder Courant: Ironie

Ironie

Schateren om het nieuws doe ik zelden, maar als je leest dat de top van ABN Amro zichzelf twintig procent loonsverhoging gunt en een persbericht laat uitgaan waarin ze spreken van 'versobering' dan klatert mijn lach door de kamer. Of als de EO plannen heeft om een Anne Frank-spektakel op te voeren tijdens 4 mei. Carice van Houten speelt Anne en zingt 'Ik voel me zo verdomd alleen' en Jack van Gelder laat zich opnieuw inhuren als verrader 'Daar sta je dan, de dag die je wist dat zou komen is eindelijk hier'. Je hoopt dat een paar uur later een tegenbericht komt, zoals laatst met die homowijk in Tilburg, maar je bent verbijsterd als die nieuwsberichten toch waar blijken te zijn.

Gerrit Komrij, volgende week al weer twee jaar dood, was een meester van de ironie en het sarcasme. Zo schreef hij in 1973 een berucht geworden recensie over Een romance van Dirk Ayelt Kooiman waarin hij het boek 'met sleetse termen en loftuitingen uit de ramsj' regelrecht het graf in prees: 'wij kunnen dan ook niet anders besluiten dan met te zeggen dat wij wederom reikhalzend uitzien naar een nieuw werk van deze briljante auteur.' Het leverde de recensent nog tijdenlang telefoontjes op van vrienden van Kooiman die hem vroegen 'hoe ik het nou bedoelde'.



In de Volkskrant schreef Max Pam een column met de titel 'Met de islam heeft het allemaal niets te maken' waarin terroristische daden van groepen als ISIS, Boko Haram, Al Shabaab en de Taliban werden besproken aan de hand de clichéverdedigingen uit het Westen: 'Taliban lijkt in geen enkel opzicht op de ware islam.' Er kwamen honderden boze reacties, vooral van mensen die de ironie niet doorhadden. 'Dat ironische en aanverwante stijlfiguren langzaam verdwijnen, zou weleens een van de gevolgen kunnen zijn van de ontlezing,' concludeerde Pam deze week. Twee dagen later verscheen een reactie van Arnon Grunberg op de voorkant van dezelfde krant: 'Voor zijn oeuvre verdient Pam de P.C. Hooft-prijs. Vindt u dat ook? Sluit u zich aan bij de vereniging Geef Max De Prijs, die ik na het WK zal oprichten.'

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 28 juni 2014.

Arnon Grunberg app

Nick ter Wal demonstreert de Arnon Grunberg app, die gratis te downloaden is. De app hoort bij de nieuwe roman Huid en haar die binnenkort verschijnt.

Arnon Grunberg app from Coen Peppelenbos on Vimeo.

Tirza, the movie

Het boek is denk ik beter. Ik wacht op de dvd. Wie heeft de film al gezien?