Kroniek Leeuwarder Courant: Uitlokking

Uitlokking

'Hij eruit of ik eruit, dat was de strekking,' aldus Arie Storm in Het Parool over zijn gedwongen vertrek bij de TROS Nieuwsshow. De koude oorlog tussen de schrijver en presentatrice Mieke van der Weij trad vorig jaar in nadat zij de volgende passage las in Storms roman Hoe huizen ademen: 'Het radioprogramma werd gepresenteerd door een man die deed of hij nooit een boek las en een vrouw die op haar beurt juist de indruk probeerde te wekken dat ze altijd alles las en alles wist. Het werkte, want de gemiddelde luisteraar dacht dat de man heel dom was en de vrouw heel slim. In werkelijkheid was het precies andersom.' De laatste weken ontdooide de sfeer, tot Storm facebookte: 'Naar Hilversum geweest, boeken besproken, met Mieke getongd - het bier kan open.' Netto resultaat: Arie Storm eruit.

Tijdens de publiciteitstour voor Geachte heer M deed Herman Koch meteen wat stevige uitspraken. In een interview met De Morgen was hij niet mild over leraren: 'Mensen met een beetje persoonlijkheid, worden geen leraar.' Dat schoot schrijver en leraar Gerwin van der Werf in het verkeerde keelgat: 'Niet helemaal serieus te nemen natuurlijk, zo’n aanval van iemand die waarschijnlijk veertig jaar geleden voor het laatst een leraar in actie heeft gezien.' Koch heeft het vooral over de gemiddelde leraar: 'Die neemt zichzelf veel te serieus en dramt maar door over wat niemand interesseert, en laat zich voorstaan op een autoriteit die hij in wezen niet bezit.'


'Ik ben geboren en getogen Amsterdammer en ben trots op mijn stad, dus pleur lekker terug naar je eigen dorp achterlijke kut turk en ik ga aangifte ook doen tegen je racist.' Het zijn niet de meest beschaafde reacties die schrijver Özcan Akyol kreeg op zijn column over Amsterdam in de Nieuwe Revu. Akyol woont in Deventer, maar heeft een pied-à-terre in Amsterdam. Echt verliefd is Akyol niet geworden op de stad: 'Ik heb een pesthekel aan Amsterdam en aan alle uitwassen van die verdomde kutstad. Als Amsterdammer een ras was, dan was ik een racist. Minder, minder, minder.' Akyol ontving bedreigingen. Het is de vraag of we hier niet met uitlokking te maken hebben.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 10 mei 2014

Kroniek Leeuwarder Courant: Opleuken

Opleuken

In Amsterdam werd een uitgeklede versie van Manuscripta gehouden. Voorheen vond de opening van het boekenseizoen plaats op het terrein van de Westergasfabriek, afgelopen weekend op de Uitmarkt in Amsterdam. In twee tenten. Als je achterin zat kon je meegenieten van de emokitsch van Van der Ende elders op het Museumplein. Ik zag tv-ster Eric Corton die een autobiografie had geschreven aan de hand van al zijn auto's en het boek Auto-biografie noemde. Ik zag tv-ster Angela Groothuizen wegzwikken op te hoge hakken nadat zij was geïnterviewd over haar kinderboek. Zo was het een komen en gaan van bekende Nederlanders, wijngidsschrijvers, kookboekenauteurs en zo af en toe een echte schrijver. Bij het Boekenrad kon je gratis boeken winnen. Om de twintig minuten gingen er zes boeken weg. Ik deed één keer mee om het nieuwste boek van Knausgård te winnen, daarna hoopte ik vijf radslagen lang dat ik niet in de prijzen zou vallen.

Het duurt nog een maand, maar je kunt bij Ladbrokes al gokken op de Nobelprijswinnaar voor literatuur. Haruki Murakami heeft de meeste kans volgens de gokkers (3 tegen 1). Leonard Nolens en Cees Nooteboom hebben volgens de gokkers minder kans (beiden 50 tegen 1). Herman Koch (100 tegen 1) moet nog aan een opmars beginnen. Vorig jaar gooide Bob Dylan nog hoge ogen, nu heeft hij evenveel kans als Nooteboom. De geheide winnaar van vorig jaar was eveneens Haruki Murakami. Het werd de Chinees Mo Yan. Daar is iemand heel rijk van geworden.

Arthur Japin en Mirjam Rotenstreich publiceren dit najaar een nieuwe roman. Wim Brands interviewde beide schrijvers in de grootste tent. Om het programma op te leuken zat wijnschrijver Nicolaas Klei ook aan tafel, auteur van de Omfietswijngids. Wijnen waar je een extra fietstochtje voor over hebt. Zo te zien ging Klei altijd met de auto. Brands daagde Japin uit om een bloemrijke beschrijving te geven van de rode wijn die voor hem ingeschonken werd. Japin walste de wijn even in zijn glas, rook eraan, nam een teug, probeerde de smaak te definiëren, slikte door en keek toen verontschuldigend naar Klei: 'Het spijt me, maar ik proef plastic.'

Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 7 september 2013.

Herman Koch wint NS Publieksprijs met Het Diner

De prijs kon hem nauwelijks ontgaan, want als er één boek is dat sinds het verschijnen heeft standgehouden in de CPNB top 60 dan is dat Het Diner. Doeschka Meijsing en Herman Koch waren mijn favorieten op deze lijst en ik ben blij dat een van hen gewonnen heeft.
Het filmpje is gemaakt door Mark Visser, Erik Parigger en Vincent Mulder van het Bonhoeffer College in Castricum.

Recensie Herman Koch - Het diner

Het geheim van het succes

Al 15 weken staat de roman in de top 10 van best verkochte boeken: Het diner van Herman Koch. Dat is verbazingwekkend omdat Koch nooit zo die bestsellerstatus om zich heen had hangen. Als je Het diner dichtslaat, vraag je je ook af waarom dit boek opeens de harten van zoveel lezers heeft veroverd en zijn voorgaande boeken niet.

Het diner is een roman met verschillende gangen, beginnend bij het ‘Aperitief’ en eindigend bij de ‘Fooi’. Aan tafel zitten het echtpaar Paul en Claire en het echtpaar Serge en Babette. Serge wordt door velen als de nieuwe minister-president getipt, Paul is een docent geschiedenis die noodgedwongen thuiszit. Het is verleidelijk om veel te vertellen over het plot, maar dat zou afbreuk doen aan de leeservaring van degenen die de roman nog moeten lezen. Koch weet handig informatie te doseren. Pas gaandeweg kom je meer te weten over de hoofdpersonen en hun achtergronden.
Centraal gegeven in het boek is een moreel dilemma: de zonen van de twee echtparen hebben een zwerfster gedood die lag te slapen in een hokje om te pinnen. De ouders hebben hun zonen herkend op de beelden van de bewakingscamera die op televisie zijn uitgezonden, maar zij zijn de enigen. Geef je je eigen kinderen aan? Ook als je weet dat je je carrière als politicus dan vaarwel kunt zeggen?
Ik denk dat dit morele thema en de spannende opbouw van de roman bijdragen tot het succes. Daarnaast is Het diner in hoge mate satirisch: de merkwaardige gebruiken in het betere restaurant worden op de hak genomen. Als rode draad loopt er een ober door het verhaal die met zijn pink aanwijst wat de gasten op hun bordje hebben. Die manier van uitleggen zal ongetwijfeld uitsterven. Dat kan niet anders nadat je dit boek hebt gelezen.
Enkele weken terug noemde Arnold Heumakers Het diner een mislukte roman, ‘een schim van wat het had kunnen zijn’. Hij richt zich voornamelijk op de onbetrouwbare verteller van het verhaal, Paul. Die blijkt, net als zijn zoon, nogal gewelddadige erupties te hebben. In de roman komt daar een verklaring voor: Paul heeft een ziekte die woede-uitbarstingen veroorzaakt. Met pillen is alles onder controle te houden. Een zwaktebod vindt Heumakers dat, want je kunt alle handelingen van Paul terugvoeren op die ziekte. Het zou beter zijn als de gewelddadige acties voortkwamen uit wat er gebeurt. Heumakers noemt vader en zoon ook ‘monsters’, terwijl je als lezer – en dat is dus knap gedaan – voor beiden veel sympathie voelt.
Tegen Heumakers’ opvatting is meer in te brengen. Als lezer weet je op een gegeven ogenblik dat Paul gevaarlijk kan worden. Juist tijdens dat etentje werkt dat spanningverhogend. Er is al eerder iets heftigs gebeurd, waarom zou dat niet opnieuw kunnen gebeuren? Daarnaast verklaart de ziekte niet alles in de roman. Ik zal het einde niet verklappen, maar dat loopt anders af dan je verwacht.
Misschien is Het diner daarom wel een succes. Als lezer krijg je nauwelijks houvast op het verhaal. Koch laveert tussen de genres door: de roman is thriller, psychologische roman, satire ineen. Hij doet niet wat de lezer verwacht van de hoofdpersonen. Hij doet niet wat de lezer verwacht bij een genre. Nergens behaagt hij zijn lezers en daarom is het des te opmerkelijker dat diezelfde lezers zo massaal naar dit boek grijpen. Dat lijkt me een opsteker voor de literatuur.

Coen Peppelenbos

HERMAN KOCH: Het Diner. Anthos, Amsterdam, 301 blz. €19,95.
Eerder verschenen op Literair Nederland, 27 april 2009

Herman Koch in Pathé bioscoop (2)

Een kleine fotoreportage van de middag met Herman Koch. Ik mocht niet teveel verklappen van het plot van Het Diner van de dames in de zaal. Grappigste moment van de middag was de opmerking van Koch dat hij een verfiming van zijn boek met (een van) de Lama's in de hoofdrol zou verbieden. Dat hij sowieso elke verfilming met een bekende Nederlander of een cabaretier erin zou verbieden.




(foto's: Giny Backers)

Herman Koch in Pathé bioscoop

Morgen zal Herman Koch in de Pathé-bioscoop worden geïnterviewd door ondergetekende. Het gesprek zal natuurlijk gaan over zijn bestseller Het diner. De middag die om 14.00 uur begint is bedoeld voor de mensen van de leeskringen, maar ik hoorde dat er ook nog kaarten (8 euro) te krijgen waren aan de zaal voor overige geïnteresseerden.

Arnold Heumakers en Herman Koch bij DWDD

Zag laatst de filosoof Rob Wijnberg op tv die bij Raoul Heertje het fenomeen uitlegde van de deskundige op tv. De deskundige op tv is iemand die goed uit zijn woorden kan komen of voor spektakel zorgt, maar niet noodzakelijkerwijs iemand die iets van het onderwerp weet. Dat moet de reden zijn waarom ze bij De Wereld Draait Door steeds Prem Radhakishun uitnodigen om te praten over de economie. Zou er, behalve in Hilversum en Amsterdam, iemand zijn die waarde hecht aan de woordenstroom van deze mislukte advocaat? Ik heb altijd de neiging om mijn bord met eten door het scherm te keilen, wat de verkoop van televisies enorm zou stimuleren als ik dat daadwerkelijk zou doen, zo vaak is deze man te zien.
Gisteren deed men in DWDD ook aan debat. Over literatuur. Er waren allemaal juichende recensies verschenen over Het diner van Herman Koch en Arnold Heumakers had het gewaagd om daar kanttekeningen bij te plaatsen. De setting aan tafel was meteen verkeerd. Koch moest in de rol van slachtoffer (iets wat hij niet deed overigens) en Heumakers werd eerst zo geprezen ('eminent criticus') dat hij daarna alleen maar kon tegenvallen. Van Nieuwkerk: 'Het feestje was groot, meer dan honderdduizend boeken verkocht, honderdvijftigduizend in de winkel, en u denkt: ik ga het eens verpesten.'
Als Hugo Borst, columnist van het Algemeen Dagblad zich ook in het literaire debat mengt dan is dat alleen maar om wat anti-intellectualistisch te kletsen: 'en zo zie je maar dat ook meneer Heumakers, ondanks het feit dat er een mooie titel voor zijn naam staat, toch niet helemaal goed heeft gelezen. En dat vind ik een fijne constatering.' Ik denk dat Heumakers en Koch wel wilden debatteren, maar inhoudelijk mocht het natuurlijk niet worden in de negen minuten die er voor stonden.