Kroniek Leeuwarder Courant: Inteelt

Inteelt

'Hij is van ver gekomen.' De mensen in de halfvolle aula van het Academiegebouw in Groningen keken elkaar een beetje verbaasd aan na deze bewering van schrijfster en critica Marja Pruis over schrijver en criticus Joost de Vries. De twee zitten doordeweeks tegenover elkaar op de redactie van De Groene Amsterdammer en nu mocht Pruis de gastschrijver aan de universiteit van Groningen interviewen. Zelfs de 'enigmatische' De Vries was een beetje verbaasd. Nou ja, hij kwam toch uit Heerhugowaard en had journalistiek en geschiedenis gestudeerd in Utrecht? Inderdaad, dan kom je van ver als je mag toetreden tot het walhalla van de Nederlandse literaire kritiek: De Groene Amsterdammer.

Het werd een avond vol zelffelicitaties. Pruis werkte een vragenlijstje af dat niet onderdeed voor een gemiddeld lijstje van een schoolkrantredacteur. 'Wie is je favoriete auteur?' De Vries noemde een rijtje Amerikaanse schrijvers en voegde daar haastig aan toe: 'En Marja Pruis natuurlijk.' Het leukste literaire tijdschrift was Das Magazin waar De Vries zelf voor schrijft. In dat blad publiceren ook Franca Treur en Nina Polak (die eveneens voor De Groene Amsterdammer werkt) en zij mogen over twee weken met De Vries praten in de aula.

De Vries trapte nog wat open deuren in over inspiratie en gaf enkele sweeping statements af over het schrijven: 'Iemand die niet kan schrijven, kan ook niet denken.' Douwe Draaisma, die op de eerste rij zat, vond het een wat boude bewering. 'Ik maakte een grapje,' haastte De Vries zich te zeggen.


Het werd tijd om collega's af te vallen. De boeken van Philip Huff waren veel eendimensionaler dan die van De Vries en daarom werden de boeken van de laatste niet zo snel verfilmd. Arnon Grunberg was al jaren uitgeschreven, vertoonde steeds hetzelfde kunstje. 'Kennen jullie de boeken van Grunberg een beetje?' vroeg De Vries aan de zaal, die gevuld was met echte lezers. De meesten waren gekomen omdat ze nieuwsgierig waren naar het oeuvre (twee romans, één essaybundel) van De Vries, maar dat werd bekend verondersteld.

'Dit was wel een beetje literatuur light,' zei een hoogleraar, terwijl we de statige trappen van de universiteit afdaalden.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 26 september 2015.

De Fokko Kramershow - Groninger televisie uit de oertijd

Let vooral op de diepteinterviews.

De Fokko Kramershow from GAVA on Vimeo.

Kroniek Leeuwarder Courant: Biograaf

Biograaf

Je kunt een discussie van een tegenstander winnen door zijn standpunt te verdraaien. Niet zo netjes, want je gebruikt een drogreden, maar soms is het wel effectief. Afgelopen zondag keek ik naar VPRO Boeken van Wim Brands met schrijver Oek de Jong en criticus en oud-hoogleraar Jaap Goedegebuure. Ze spraken over de door hen verzorgde uitgave van de brieven van Frans Kellendonk. Ik ergerde me een beetje. Oek de Jong zei dat hij verrast werd door het rijke seksuele liefdesleven van Kellendonk, waar hij voordien nooit van geweten had. Eerder had ik me al geërgerd aan Goedegebuure toen hij in het blad Extaze schreef over de tweeslachtigheid van Kellendonk: aan de ene kant volop seksuele contacten en aan de andere kant schrijven tegen die homocultuur. Dat je een rijk seksueel leven kunt hebben én kritisch kunt zijn, zonder dat dat een tegenstelling vormt, schijnt niet mogelijk te zijn. Het frame waarin het leven van een homoseksuele schrijver altijd gevangen moet worden is het getourmenteerde bestaan. Ik verzond een tweet: 'Een homoseksuele schrijver zou een biografie moeten schrijven over Kellendonk. Bas Heijne is die ideale schrijver.'

@TillyHermans als mensen al schrikken van de hoeveelheid seksuele contacten dan snap je niets van de persoon.

— coen peppelenbos (@coenpeppelenbos) 13 september 2015

@coenpeppelenbos Op uitgeverij Meulenhoff was verordonneerd dat we niet mochten zeggen dat Frans K aids had. Hij worstelde, zegt Oek de Jong

— Tilly Hermans (@TillyHermans) 13 september 2015

@TillyHermans dat heeft dus precies niets te maken met wat ik schreef.

— coen peppelenbos (@coenpeppelenbos) 13 september 2015

@TillyHermans is een illustratie dat hij niet als zieke gezien wilde worden.

— coen peppelenbos (@coenpeppelenbos) 13 september 2015

Dat heb ik geweten. Mijn opmerking werd verdraaid tot een variant op: 'Alleen een homoseksuele biograaf kan een biografie over een homoseksuele schrijver maken.' Dichteres Ester Naomi Perquin tweette: 'Want alleen homoseksuele schrijvers begrijpen homoseksuele schrijvers?' Uitgever Paul Abels schreef: 'Een biografie over een roodharige brildrager hoeft niet door een roodharige brildrager geschreven te worden.' Biograaf Jaap Goedegebuure reageerde ook: 'Of je daarvoor zelf per se een volbloedhomoseksueel moet zijn, waag ik te betwijfelen; bi-, hetero- of panseksueel mag ook, zolang het maar niet tot verblinding leidt.' Oek de Jong voegde toe: 'Vragen om een homoseksuele biograaf voor Kellendonk, zoals jij doet, getuigt echt van bekrompenheid.' Ik was verbaasd over de felheid van de meeste reacties, vooral omdat ze iets aanvielen wat ik niet gezegd had. Over mijn argumenten had niemand het.

@wvwal Dat is dus precies wat ik niet zeg. (CP)

— Tzum.info (@Tzum_info) 17 september 2015

@wvwal ook dat niet

— Tzum.info (@Tzum_info) 18 september 2015

Overigens tweette Bas Heijne terug: 'Biografie laat ik graag aan anderen. Maar een memoir zit er misschien wel in. Genoeg afstand in de tijd nu.' Ik zie daar nu al naar uit.

@coenpeppelenbos @Bjheijne Dat ben ik met je eens!

— Tilly Hermans (@TillyHermans) 13 september 2015

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 19 september 2015.

Kroniek Leeuwarder Courant: Zwagerman

Zwagerman

In juli 2011 trad Joost Zwagerman op voor de literaire studentenvereniging Flanor in Groningen op de eerste verdieping van Huize De Beurs. Een verdieping hoger maakten scholieren een heidens kabaal op een imitatie van een gala-avond. Naarmate een mens minder van literatuur houdt, maakt hij meer geluid. Tijdens het etentje met de auteur en de bestuursleden voorafgaand aan de lezing bleek dat er een misverstand was. Zwagerman had gedacht dat hij geïnterviewd werd, Flanor ging van de veronderstelling uit dat de schrijver een lezing zou houden. Een nachtmerrie. In allerijl werd de essaybundel Alles is gekleurd uit de kast getrokken en vanuit het niets, vertrouwend op routine en enthousiasme, vertelde Zwagerman een uur over kunst. Over Rothko, Hopper en Warhol, de kunstenaar die van zichzelf het idee had 'dat hij vergeefs reikte naar het échte leven'. Na de pauze klom vriend en collega Ronald Giphart ook op het podium om in de rol van vragensteller de avond voor Zwagerman te vergemakkelijken. De twee hadden gedacht dat ze een lekkere ontspannen avond in Groningen zouden meemaken, in plaats daarvan werd het hard werken. 'Nu eerst maar een borrel,' zei Zwagerman aan het einde van de lezing die voor de toeschouwers uiterst onderhoudend was geweest.


Een rampjaar, zo noemde Zwagerman 2011. Het jaar daarvoor had hij het Boekenweekgeschenk geschreven dat lovend ontvangen werd en was hij als gevierd auteur door het land getrokken. In 2011 zat hij als gescheiden vader in een vakantiehuisje in de buurt van Tuitjenhorn, geteisterd door een depressie. Aan de buitenkant zag je de kwelling niet. Voor De Wereld Draait Door hield hij regelmatig een kunstcollege. 'Een feest. Maar daarna stapte ik weer de auto in en zat ik weer in die zwarte koepel, in de echte werkelijkheid, omringd door mijn eigen besognes,' zei hij tegen de Volkskrant. Er is een werkelijkheid die we waarnemen en er is een echte werkelijkheid en die laatste is individueel. Dat maakt zelfmoord in wezen ook zo onverteerbaar voor nabestaanden: dat je die echte werkelijkheid van een ander niet kunt doorgronden. In de echte werkelijkheid zijn er geen anderen.

Deze kroniek verscheen in de Leeuwarder Courant op 12 september 2015.

Kroniek Leeuwarder Courant: Palmen

Palmen

Vorige week vrijdag zetten we op Tzum een recensie over Jij zegt het, de nieuwste roman van Connie Palmen. Binnen de kortste keren werden we berispt door Ronit Palache, hoofd publiciteit van uitgeverij Prometheus, omdat we het embargo hadden geschonden. Pas vanaf 1 september mocht er over de nieuwe roman van Palmen geschreven worden. De recensie hebben we toen maar weer snel van de site gehaald om die aan het begin van deze week opnieuw te plaatsen.

De publiciteitsmachine rond de nieuwe roman van Palmen laat haarfijn zien hoe de hazen lopen in literair Nederland. Het hoogst haalbare geluk voor een schrijver is veertien minuten kritiekloze promotie bij De Wereld Draait Door. Dat Palmen daar, op 31 augustus, ging zitten tekent de macht van dit tv-programma. Het geeft ook aan welke literaire status er aan Connie Palmen toegekend wordt, want niet iedere schrijver wordt uitgenodigd om bijna een kwartier over zijn boek te komen vertellen. Het gesprek ging niet helemaal lekker. Palmen begon aan een eindeloze beschrijving van de passionele verhouding tussen Ted Hughes en Sylvia Plath, het onderwerp van het boek, en gelukkig nam Matthijs van Nieuwkerk op een gegeven ogenblik het woord om de roman tot drie zinnen te reduceren. Palmen: 'Ben blij dat je het even overneemt. Het is zo'n vermoeiend begin eigenlijk voor mij.' Pogingen om het gesprek daarna persoonlijk te maken ('Heb jij zo'n liefde gehad?') werden door de schrijfster vakkundig op een ander plan gebracht: 'Ik herken me wel in de hang naar het symbiotische.'



De Volkskrant volgde woensdag met een recensie en ook dat is fascinerend, want de boekenbijlage verschijnt normaal op zaterdag. Een nieuw boek van Connie Palmen mag je niet laten wachten. De krant komt na de tv, maar vijf dagen overbruggen is blijkbaar te lang. Timing is alles binnen het boekenvak. Dit was de week van Connie Palmen, de volgende week is van een andere bestsellerauteur. In Zwolle vindt zaterdag Manuscripta plaats met tientallen schrijvers die slechts kunnen dromen van de egostreling van de camera's. Van die losers die denken dat het om de inhoud van hun werk gaat in plaats van hun imago.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 5 september 2015.

Kleurenblind en dan opeens kunnen zien

De filmpjes komen uit Amerika laten de totale verbijstering zien van mensen die kleurenblind zijn en opeens kleuren kunnen zien met een bril (van EnChroma). Het gebeurt binnen een paar minuten, seconden soms, dat de wereld explodeert in kleur.

Kroniek Leeuwarder Courant: Geluk

Geluk

Het duurt niet lang meer of de boeken raken op in België. Verschrikkelijk nieuws. In het Nieuwsblad voor den boekhandel staat te lezen: 'Brussel zal weldra van boeken zijn verstoken. De boekhandelaren hebben hun voorraad uitgeput en de winkelleggertjes hebben zelfs koopers gevonden.' Aan de spelling kun je zien dat dit oud nieuws is en dat klopt want ik lees het exemplaar dat is uitgekomen op 3 september 1915. De Eerste Wereldoorlog is in volle gang en ook de boekenwereld heeft er last van. 'In de streken, waar gevochten wordt, zijn sommige openbare boekerijen verbrand, vooral in de dorpen.'

Soms verdwijn ik een paar uur op Delpher, de archiefsite voor kranten en tijdschriften en ga ik honderd jaar terug in de tijd. In hetzelfde nummer met wetenswaardigheden voor de boekhandel bericht bibliothecaris Lode Baekelmans vanuit Antwerpen dat de meeste uitleningen Nederlandse literatuur betreffen (12.827 uitleningen); de Duitse literatuur is wat minder gevraagd in de oorlog (128 uitleningen). Schrijvers als Heijermans, Couperus en Boudier-Bakker zijn populair schrijft hij. Omdat de hulpbibliotecarissen 'in deze drukke dagen' de leners nauwelijks hulp kunnen bieden, gaan die vooral op hun instinct en de titel af. Baekelmans maant de schrijvers om titels met zorg te kiezen. 'De jongens kennen de titels die buitensporige avonturen voor den geest roepen, de meisjes kiezen iets "waar van liefde" in gesproken wordt.'

Het is vermakelijk om te zien waar men zich in oorlogstijd druk over kon maken. Gelukkig is het hier geen oorlog. Er spoelen wel dagelijks lijken aan op de Europese stranden die bedoeld waren voor onze zonuren. Op een paar uur vliegen worden dag na dag kunstschatten opgeblazen en mensen gruwelijk vermoord. Hordes vluchtelingen proberen de ellende te ontvluchten en worden gelukszoekers genoemd. In Amerika was het 'pursuit of happiness' een van de grondrechten van de onafhankelijkheidsverklaring, maar een populaire presidentskandidaat wil een muur bouwen tegen illegalen. Op nummer 1 van de Bestseller top 60 staat Grey van E.L. James en op nummer 9 onze eigen Rens Kroes met Powerfood. Van Friesland naar New York. 'Verwen jezelf met gezond voedsel. Recepten voor elk moment van de dag, voor een gezonde leefstijl en een goed humeur.'

Kroniek Leeuwarder Courant: Waardering

Waardering

Na deze zomervakantie ben ik hard aan vakantie toe. Ik zat twee weken in Den Haag om mijn eigen roman te redigeren, maar in de tussentijd schreef ik ook nog recensies, rapporten voor het Letterenfonds, columns en hield ik een literair weblog bij. En af en toe was het ook wel fijn om iets te lezen. Om een uur of vier fietste ik naar het strand om in de zee te springen en een uur weg te doezelen in de late middagzon. Zo liep ik op een zaterdag naar een plekje vlakbij het water toen ik vanuit het niets voorover in het zand viel. 'Heeft u niets bezeerd?' vroeg een naakte jongeman die op me af kwam lopen. Ik was over zijn vliegertouw gestruikeld. Vijftiger geveld aan zee. Even later lag ik vol zelfbeklag en met uitgestelde schaamte op mijn handdoek.

Vorig jaar had ik de eerste versie van mijn boek af en stuurde ik een mail naar De Arbeiderspers, die ook mijn roman Victorie had uitgegeven, om te vragen of ze het wilden lezen. Het antwoord van Peter Nijssen, de baas van de uitgeverij, was nogal hard in zijn eenvoud: nee, ze wilden het manuscript niet lezen. Victorie had niet aan de verwachtingen voldaan: er zijn er zo'n vijftienhonderd van verkocht, de helft van de oplage. Duizend exemplaren zijn er vernietigd en vijfhonderd exemplaren heb ik voor een dumpprijs opgekocht en die zijn allemaal via boekhandel Van der Velde verkocht. 'De huidige markt straft alles wat je verkeerd of niet goed genoeg hebt gedaan af. Het zal niet of nauwelijks worden ingekocht. Daarom moeten we het niet doen, en dan vooral ook om jou en ons een nieuwe frustratie te besparen,' mailde Nijssen me.

Ik liet het manuscript liggen, maar voor de zomervakantie stuurde ik tien bladzijden naar twee andere uitgeverijen. Binnen een week kreeg ik van beide uitgeverijen te horen dat ze meer wilden lezen. Alleen al het feit dat ze de bladzijden gelezen hadden, was genoeg om me weer zelfvertrouwen te geven. Of ze het boek ooit zullen uitgeven is de vraag. Dat je gezien wordt, is vooralsnog voldoende.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 22 augustus 2015.

Waarom is Jimmy Fallon niet leuk?

Hoe vaak in je leven lach je zo hard, dat je met je hand op tafel slaat van de pret, jezelf dubbelvouwend van de lachstuip. Jimmy Fallon elke dag.

Jimmy Fallon, host van The Tonight Show, is zeer succesvol met zijn show. In het begin zag ik nog wel eens een clip voorbijkomen waar ik om lachen kon, maar hoe vaker ik de show zag, hoe groter de ergernis werden. Zijn show is een parade aan beroemdheden die hun nieuwste film of tv-serie aanprijzen. Daar leven die talkshows op. Als je een beetje een volger bent, dan zie je binnen een week een ster bij Jimmy Fallon, Jimmy Kimmel, Conan O'Brien (die het vaak met de leftovers moet doen) en Late Night nog een keer bij Seth Meyers. Deed Jon Stewart nog wel eens een poging tot gesprek en kon je aan David Letterman zien dat hij geen idee had waarover de film ging en liever met een journalist of politicus sprak, bij Jimmy Fallon is het elke avond lachen, gieren, brullen. En om het vooral leuk te houden lacht de gastheer zelf continu om alles wat de gast zegt, al is het verre van grappig. Als je er op gaat letten dan is het niet een aanstekelijke lach maar een aanstellerige lach. De gesprekken gaan nergens meer over, iedereen is geweldig, iedereen doet mee aan spelletjes die je vroeger alleen in kinderprogramma's zag en iedereen is dolkomisch en meestal wordt in woorden nog gezegd dat de gast zo grappig is als ondersteuning van wat wij al zagen: een host die alweer plat van het lachen over de desk hangt. The Tonight Show is een gladde show van een acteur die verdomd goed kan spelen dat hij een talkshow heeft.

Let er maar eens op of bekijk deze compilaties. Allereerst: Jimmy Fallon lacht en klapt.

Kroniek Leeuwarder Courant: Leeslijst

Leeslijst

Volgende week verschijnt bij uitgeverij Vantilt De leeslijst. Een lijst van 222 boeken gekozen door de wetenschappers Nina Geerdink, Jos Joosten en Johan Oosterman, van de Middeleeuwen tot nu, waarbij nummer 222 De leeslijst zelf is. Over de eerste eeuwen zal geen discussie ontstaan. Interessanter is de keuze voor de titels van de laatste tientallen jaren. Als ik bij de jaren tachtig begin en tien boeken zou moeten nomineren, dan komen deze boeken er zeker op: Hugo Claus – Het verdriet van België, Frans Kellendonk – Mystiek Lichaam, Ronald Giphart – Giph, Rascha Peper – Russisch blauw, Doeschka Meijsing – Over de liefde, Arnon Grunberg – Tirza, Erwin Mortier – Godenslaap, Tommy Wieringa – Joe Speedboot, Tom Lanoye - Sprakeloos en Ilja Leonard Pfeijffer – La Superba. Als ik mijn lijst vergelijk met die van De leeslijst dan komen slechts drie boektitels overeen. Twee schrijvers uit mijn rijtje komen zelfs helemaal niet voor op hun nieuwe canon. Wat ook opvalt is het grote aantal mannen op mijn lijst (en ik kan vast verklappen dat ook De leeslijst geen uitzondering is op de regel).

Twee weken geleden maakte ik voor Tzum samen met schrijvers Anton Brand, Doeke Sijens en boekhandelaar Bart Temme, ter gelegenheid van Gay Pride een top 100 van homoboeken. Aangezien het mannelijke homo’s betrof was het wederom een hengstenbal aan schrijvers. De pagina werd duizenden keren bekeken en we kregen nuttige aanvullingen voor volgend jaar (‘Waarom staat Michael Cunningham er niet op?’). Vreemd genoeg heeft nog geen enkel gay medium er tot nu toe melding van gemaakt, druk als ze zijn met het privéleven van soapsterren, de selfies van modellen, hotte datingtips en te gekke YouTube-filmpjes.



Het maken van lijstjes is een aardige bezigheid, tegelijkertijd hoop ik dat onze homoboeken top 100 van enig nut is voor jongens en mannen die de gayliteratuur willen ontdekken. Ik kwam in de jaren tachtig op het spoor van tientallen homoromans en dichtbundels dankzij een boekje van Hans Hafkamp en Maurice van Lieshout. Die literatuur ben ik in de jaren erna gaan lenen van de bibliotheek, soms met lichte huiver omdat je nog langs boosaardige bibliotheekmedewerksters moest die je boeken afstempelden. Het boekje van Hafkamp was getiteld: De leeslijst.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant van 15 augustus.