Kroniek Leeuwarder Courant: Aandacht

Aandacht

Kees van Beijnum vertelt in het gerechtsgebouw in Leeuwarden over De offers. Zijn roman gaat onder meer over een Nederlandse rechter die die deel uitmaakt van het Tokio-tribunaal vlak na de Tweede Wereldoorlog. Wij, de kolonisators van Indonesië, hoorden bij de winnaars - voorlopig althans - en mochten meebeslissen over het lot van enkele Japanse bestuurders. Het is een mooi thema om in een toepasselijke omgeving te bespreken, maar in de zaal zitten hooguit twintig mensen. Een burenruzie bij de Rijdende Rechter levert meer publiek op. Na afloop van het gesprek komt een man naar voren die in het Jappenkamp heeft gezeten. Ik ga als interviewer discreet een paar meter verder staan. Even later vertelt Van Beijnum dat dit vaker gebeurt bij lezingen over dit boek. Het levende verleden zit nog in de zaal.

Ik was verbaasd dat Van Beijnum met De offers in geen enkel tv-programma zat. Misschien een te inhoudelijk onderwerp voor De Wereld Draait Door, maar Pauw zou toch wel geschikt zijn voor. Van Beijnum zegt dat hij was uitgenodigd voor Pauw, in de eerste weken van het programma, maar omdat de kijkcijfers zo laag waren in het begin hebben ze zijn item geschrapt. De Zwarte Pieten-discussie levert meer heibel en kijkers op. De roman moet het nu hebben van mond-tot-mondreclame. Dat leverde tot nu toe al drie drukken op. Geen bestseller, maar een slowseller die een steadyseller wordt is altijd nog beter dan een noseller.



Afgelopen zondag zag ik Kees 't Hart, schrijver en oud-recensent van deze krant. Ik hoorde dat hij op proef was bij het zaterdagse radioprogramma Nieuwsshow. 't Hart twijfelt: 'Ik ben nog steeds op zicht, maar de Nieuwsshow is ook bij mij op zicht. We hebben een deal gemaakt dat ik het in december nog een keer doen en dan bekijken ze of ze mij leuk en goed vinden. Ben ik de nieuwe Martin Ros? Maar ik vraag mij zelf ook af of ik dit moet doen.' De rubriek kost veel tijd en levert in verhouding niet zoveel op (300 euro). 'Ik vraag me af of ik mijn aandacht niet versnipper. Mijn taak is om mooie boeken te schrijven.' Onze taak is het die te lezen.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant van 6 december 2014.

Studio Ajax Voetbal

Lees de column van Kees 't Hart hier.

Betje Wolf en Aagje Deken krijgen een roos

Een beetje oud nieuws, maar alle filmpjes die gemaakt zijn tijdens de literaire dodenreis van de nieuwe directeur van het Letterkundig Museum worden de laatste dagen op YouTube gezet. In dit filmpje komt natuurlijk ook Kees 't Hart aan het woord, die zijn roman Ter navolging heeft genoemd naar de plek waar nu nog een herinneringsteen hangt.

Het Grote Gebeuren: engagement op de middag

De zaal zat half vol bij de discussie vanmiddag over het engagement in de literatuur. Aanleiding was het boek van Thomas Vaessens De revanche van de roman. Een debat tussen Bas Heijne, Stine Jensen en Thomas Vaessens onder leiding van Kees 't Hart die er zelf ook lustig op los discussieerde. Hij begon al meteen met de stelling dat er wel degelijk een kwaliteitsonderscheid te maken is in de literatuur. Het gesprek ging dus een tijdje over de vraag of je aan kunt geven of er een kwaliteitsoordeel mogelijk was. Daarna ging het over het engagement dat aanwezig zou moeten zijn in de literatuur. Kees 't Hart had het boek van Vaessens vooral prescriptief gelezen: zo zouden schrijvers moeten schrijven en tegen zo'n gebod stelde hij zich teweer.
Bas Heijne zette steeds de discussie op scherp door zijn snelle en scherpe analyses en licht villeine aanvallen waardoor Jensen en Vaessens ook geprikkeld werden tot kleine aanvallen terug. Jensen had vooral een punt toen zij opmerkte dat er aan tafel alleen vrouwen werden genoemd als voorbeelden van schrijvers van slechte literaire werken.
Bas Heijne was blij met het verdwijnen uit de kranten van de grote, machtige critici van twee decennia geleden die elke nieuwe roman van Willem Brakman een meesterwerk noemden. Daarnaast stelde hij dat er in het verleden ook al veel geëngageerde romans waren verschenen. Als goed voorbeeld noemde hij de roman De Stille Kracht van Louis Couperus die het einde van het koloniale tijdperk al aankondigde.

Jensen gaf een voorbeeld van een (mannelijke) auteur aan die boeken schrijft waarin werkelijk niets gebeurt en het alleen maar gaat over vorm: Arie Storm. Dat soort literatuur lijkt nu toch wel achterhaald te zijn. Ik vroeg me af of ze wist dat Storm ooit een fanclub had opgericht voor Kees 't Hart.
Heijne en Jensen leken elkaar gevonden te hebben in de opvatting dat een schrijver ook wat te melden moest hebben.
Kees 't Hart: 'Primo Levi kan wel schrijven.'
Bas Heijne: 'Maar hij heeft ook wel wat meegemaakt.'
Het meest onuitgesproken was Thomas Vaessens zelf. Aan de ene kant zei hij dat je je niet druk moest maken over de vraag of Heleen van Royen tot de literatuur behoorde, en dat hij zich zelfs kon voorstellen dat er iemand met serieus onderzoeksvoorstel zou kunnen komen over haar werk, maar aan de andere kant liet hij ook doorschemeren dat hij daar niet op zat te wachten. Als je echt stelling wilt nemen, dan zou je zo'n onderzoek moeten toejuichen.
Op het einde van de discussie leek Vaessens te pleiten voor leraren met meer literaire bagage, leraren die met passie een klas in vervoering konden brengen. Dat leek een pleidooi te zijn voor de terugkeer van poortwachters in de literatuur, het soort mensen dat, volgens zijn studie, zo'n beetje verdwenen is.

Recensie LC: Kees 't Hart - De keizer en de astroloog

Meisjeswagens en godjeswanen

Een fascinerende figuur uit de wereldgeschiedenis is de Duitse keizer Wilhelm II, die na de Eerste Wereldoorlog gedwongen werd af te treden. Tot zijn dood bleef hij in Nederland en zijn dode lichaam ligt nog steeds in een mausoleum te wachten tot Duitsland weer een monarchie wordt. Kees ’t Hart schreef een bijzonder boeiende roman waarin de keizer een belangrijke rol speelt.

Hoofdpersoon is de jonge arts Simon, die zich specialiseert in de psychiatrie. Hij volgt colleges over waandenkbeelden bij professor Godefroy. Misschien doet Simon dit uit eigen belang, want ook hij lijdt aan wanen. ‘Godjeswanen’ noemt hij ze. Momenten van inzicht waarin Simon de hele wereld kan doorzien: de grote lijnen en de details. Het geeft ’t Hart de kans tot groteske, associatieve opsommingen te komen die eindigen in een reeks losstaande woorden: ‘Sokken, inktpotjes op een rij, beschuitblikken, de tekst van een verdrag tussen Rusland en Japan, met de geheime clausule, het oog van Ilsemann werd hem in schema geopenbaard, traanklieren, traankanaal, harde oogvlies, hoornvlies, vaatvlies, regenboogvlies, lens, netvlies.’
Die voorkeur voor het talige is een constante in het werk van deze auteur. Zo keren in deze roman ook het woord ‘meisjeswagens’ en de zin ‘widde da gij de hekke overkom’ meermalen terug in het hoofd van Simon, zonder dat precies duidelijk wordt wat ermee bedoeld wordt. Het leven van de jonge arts komt in een stroomversnelling als hij via Godefroy wordt uitgenodigd op het kasteel van de Duitse keizer in Doorn. De reden daarvoor lijkt de fascinatie van Simon te zijn voor astrologie waarin ook Wilhelm II is geïnteresseerd. Godefroy is bezig met de genezing van de keizer van woedeaanvallen en wanen die te verklaren zijn uit zijn pijnlijke geboorte, die een lamme linkerarm tot gevolg heeft gehad, en zijn keiharde jeugd waarin men probeerde toch iets van de jongen te maken.
Simon kan als assistent enkele dagen proeven van het absurde hofleven, dat een parodie lijkt te zijn op de oorspronkelijke keizerlijke entourage in Pruisen. Aangezien de keizer geen enkele staatszaak van belang meer vervult, slijt hij zijn dagen met het doorzagen van boomstammen. Simon mag zelfs een keer assisteren bij wijze van gunst. Daarnaast wordt er een verjaardagsfeest voor de tweede vrouw van de keizer gevierd en wordt Simon hopeloos verliefd op het dienstmeisje Marielotte.
Dit alles laat ’t Hart binnen enkele dagen gebeuren. Simon wordt in de nabijheid van de keizer en zijn geliefde een kluchtige figuur die voortdurend bezig is met dat wat hij moet zeggen en eigenlijk had moeten zeggen. Als lezer ben je continu bevreesd dat hij iets verkeerds gaat doen. Hij lijkt wel een beetje op de hoofdpersonen uit de romans van Thomas Rosenboom. In die zin is De keizer en de astroloog vernieuwend te noemen binnen het oeuvre van ‘t Hart: de personages, met al hun gekkigheden, zijn ondergeschikt aan het verhaalverloop. Meer dan ooit voel je mededogen met deze mensen. Daarom is deze roman een aanrader voor het echt grote publiek.

COEN PEPPELENBOS

KEES ’T HART: De keizer en de astroloog. Querido, Amsterdam, 310 blz. €18,95.
Eerder gepubliceerd in de Leeuwarder Courant, 24 oktober 2008.

Arjen Duinker loopt kwaad weg

Gisteravond bij een enigszins uit de hand gelopen vraaggesprek in Athena's boekhandel geweest. Remco Ekkers interviewde Arjen Duinker en Nachoem Wijnberg. Aanwezig was ook Kees 't Hart die samen met Duinker een deel van zijn (Duinkers) voor de VSB-prijs genomineerde gedicht voorlas. Prachtige voorlezing overigens.
De avond verliep echter verkeerd. Remco's vragen sloten niet aan bij de manier waarop de dichters wilden praten over hun werk en hun antwoorden sloten niet aan bij wat Remco wilde horen. Het werd dus een gesprek dat nogal ontaardde. Op het eind liep Duinker zelfs kwaad weg. Hij zat ook heel ongemakkelijk op een gewoon klapstoeltje bij de tafel in plaats van aan de tafel waar Remco Wijnberg interviewde. Dat was dus al een lastige positie voor hem. De vragen gingen ook al niet meer zijn kant op en bovendien zat Remco met zijn rug naar hem toe. Dat was op een gegeven ogenblik genoeg voor Duinker die woedend naar achteren liep.

Het rare was dat het voor geen van allen een geslaagde avond genoemd kan worden. Voor het publiek was het echter wel spannend, want er vond voor onze ogen een clash plaats tussen poëzieopvattingen.
Voor wie de intrigerende samenlezing van Arjen Duinker en Kees 't Hart nog wil horen: koop de bundel De zon en de wereld van Duinker, daar zit een cd bij!

vekansie

Drukke weken gehad voordat ik op vakantie. De laatste loodjes, dit en dat, wat niet al en bovendien nog een uitgebreid verslag maken voor de literatuurkringen over Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht. Toen dat klaar was op zondagmiddag: koffer ingepakt en op naar Den Haag. Daar aangekomen om half twaalf 's nachts. De eerste dagen alleen maar een beetje geslapen en gelezen, maar vanaf vandaag moet er ook geschreven worden. Gisteren eerst nog naar de begraafplaats 'Ter Navolging' geweest. las pas dit jaar in de gelijknamige roman van Kees 't Hart dat daar Betje Wolff en Aagje Deken ooit zijn begraven. Nu is er alleen nog maar een gedenksteen over. Hieronder een exclusieve fotoreportage.