Kroniek Leeuwarder Courant - Kompas

(Klik op het onderstaande plaatje voor een vergroting. I.v.m. vakantie even op de luie manier)

Kroniek Leeuwarder Courant: Onderduik

Onderduik

'Jan Cremer hoort in een kliniek thuis of in een tuchthuis,' schreef Trouw na het verschijnen van de onverbiddelijke bestseller Ik Jan Cremer. Volgend jaar is het vijftig jaar geleden dat de roemruchte roman op de markt kwam. Gecensureerd weten we nu, want De Bezige Bij gaat een ongecensureerde editie uitbrengen inclusief 'de indertijd gesneuvelde, te wild bevonden passages'. Benieuwd wat men toen te schokkend vond en of we daar nog wakker van liggen als de rauwe Ik Jan Cremer naast de Vijftig tinten grijs bij de Albert Heijn ligt. Vlakbij de verse kadetjes.

Uitgever Joost Nijsen schudt in zijn column op de website van Podium de CPNB wakker, de organisatie die onder leiding van Eppo van Nispen een veredeld soort carnavalsvereniging is geworden. Volgens Nijsen moet de CPNB tijdens deze zware crisis in het boekenvak ophouden met die eindeloze actieweken en weer ouderwets propaganda maken voor het boek, maar dan zonder oubolligheid en Bekende Nederlanders 'die met een boek op de bank liggen, van wie iedereen weet dat ze alleen een boek in handen namen omdat ze voor de commercial betaald werden, dan wel hun imago willen opkrikken.' Van Nispen laat Boekblad weten dat ze al lang bezig zijn met zo'n campagne. Hij heeft alleen nog een half miljoen 'funding' nodig.

In de voorjaarsbrochure van Podium wordt inmiddels de roman van Kluun groots aangekondigd: een 'overweldigende pageturner' waar Kluuns 'indrukwekkende leger fans reikhalzend naar uitkijkt.' Het boek gaat over een wereldberoemde DJ die na een schandaal in Amerika in Kluuns huis onderduikt. 'Die ziet zijn appartement veranderen in een eenentwintigste-eeuws Achterhuis.' En wie is dan Anne Frank? Misschien kan Nijsen ook in eigen huis eens kijken hoe hij boeken aan de man brengt.

De toekomst ligt bij dode schrijvers weet ik na een middag in de bibliotheek van Groningen over Louis Couperus. Meer dan vijftig mensen komen luisteren naar de sprekers over de schrijver die 150 jaar geleden geboren werd. Bas Heijne vertelt vooraf dat hij overal in het land volle zalen trekt met optredens over Couperus. 'De tendens is dat mensen voor kwaliteit kiezen in plaats van de zoveelste hype.'

Deze column verscheen eerst in de Leeuwarder Courant van 30 november 2013

Kroniek Leeuwarder Courant: Kennis

Kennis

Stephen Fry bepleitte een boycot van de Olympische Spelen in Rusland. In Nederland schaarden Arthur Japin en Bas Heijne zich achter de oproep. Japin kwam met een verbeterde versie: 'We gaan naar de Olympische Spelen maar het IOC verbiedt Rusland mee te doen. Er zijn precedenten: in 1964 mocht Zuid Afrika niet meedoen vanwege de Apartheid. In 1972 verbod om deel te nemen voor Rhodesie om dezelfde reden. In 2000 mocht Afghanistan niet meedoen vanwege de schendingen van de vrouwenrechten door de Taliban. Zijn de mensenrechten van homo’s minder dan die van vrouwen of kleurlingen? Nee, dus MOET het IOC wel met dezelfde maten rekenen: de schender van de mensenrechten wordt uitgesloten: deze OS wordt het feestje van Rusland, maar zonder de gastheer.'

Maartje Wortel heeft deze zomer een column voor Trouw. Eerder had ze ook een column voor nrc.next, maar daar is ze mee gestopt omdat mensen konden reageren op de site. 'Daar werd ik onrustig van,' vertelt ze aan studenten in Groningen. Ze schrijft ook een maandelijkse column voor de glossy Eigen Huis & Interieur. Ze is geen deskundige en werd op een vreemde manier voor het blad gevraagd. De redactie had 'columniste' en 'huis' gegoogled. 'En toen kwamen ze bij mij uit,' zegt Wortel, terwijl ze haar eerste boek Dit is jouw huis in de lucht houdt.

Tash Aw, NoViolet Bulawayo, Eleanor Catton, Jim Crace, Eve Harris, Richard House, Jhumpa Lahiri, Alison MacLeod, Colum McCann, Charlotte Mendelson, Ruth Ozeki, Donal Ryan, Colm Tóibín zijn de genomineerden op de longlist van de Man Booker Prize. Van twee van deze schrijvers heb ik ooit iets gelezen.
Mirko Bonné, Ralph Dutli, Thomas Glavinic, Norbert Gstrein, Reinhard Jirgl, Daniel Kehlmann, Judith Kuckart, Olaf Kühl, Dagmar Leupold, Jonas Lüscher, Clemens Meyer, Joachim Meyerhoff, Terézia Mora, Marion Poschmann, Thomas Stangl, Jens Steiner, Uwe Timm, Nellja Veremej, Urs Widmer, Monika Zeiner zijn de genomineerden voor de Deutscher Buchpreis. Van slechts één schrijver heb ik ooit iets gelezen. Dit moet ik onthouden als ik mijn literatuurlijst aan eerstejaars studenten Nederlands geef en geschokt ben over hun gebrek aan kennis van de Nederlandse literatuur. Slechts één landsgrens scheidt je van je eigen onkunde.

Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 17 augustus 2013.

Kroniek Leeuwarder Courant: Apart

Apart

Een simpel decor, slechts één man op het podium, een schrijver nog wel, en toch zit de hele schouwburg vol. Tom Lanoye speelde in de schouwburg in Groningen de indringende voorstelling Sprakeloos, gebaseerd op zijn autobiografische roman. Het boek gaat over de afasie en de dood van zijn moeder, maar is ook een pleidooi voor taalrijkdom. De mobieltjes zijn uit, maar toch klinkt er opeens een apart geluid door op het toneel: de traumahelikopter van het ziekenhuis erachter. Lanoye wacht tot het geluid weer versterft. 'Apocalypse Now,' vervolgt hij.

Sinds enkele jaren bestaat de DJP (Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs). Er is een publieksprijs, een juryprijs voor een Nederlands boek en een juryprijs voor een vertaald boek van elk €15.000. Tien schrijvers zijn genomineerd voor de prijs van het young adult-boek. Maar schreef Esther Gerritsen genomineerd met Dorst zo'n boek?

'Ik weet niet zo goed wat dat voor genre is. Ik herinner me alleen mijn eigen overgang in het lezen van jeugdliteratuur naar volwassen literatuur en hoe moeilijk ik dat vond. Ik denk vooral omdat de helden in jeugdboeken ook echt helden waren. Ze waren aardig, en sterk en het liep goed met ze af. Dat is welhaast het tegenovergestelde van helden uit de volwassen literatuur. Toen ik zestien was had ik die boeken van mezelf niet willen lezen. Maar op mijn 25ste weer wel.'

Philip Huff is met Niemand in de stad genomineerd.

'Mijn boek is een roman. Dat is het genre. Maar, als je zegt: het boek sluit goed aan bij de belevingswereld van of gaat over onderwerpen die jongeren bezighouden, dan kan ik dat niet ontkennen. Tegelijkertijd is er dan bijna geen boek te vinden dat niet genomineerd zou kunnen worden. Dat betekent niet dat ik niet zie dat ook dit jaar voor veel van de grote juryprijzen de genomineerde auteurs vooral weer blanke mannen van rond de vijftig waren.'

Vorige week haalde Bas Heijne het nieuws met een persbericht: hij had bij het maken van een documentaire over Louis Couperus in Indonesië het huis gevonden waar de schrijver De stille kracht schreef. Een dag later haalt Doeke Sijens, recensent van deze krant, het nieuws onderuit op het weblog Tzum. Heijne heeft zich vergist. Sijens krijgt bijval van Couperuskenners, en Heijne moest afgelopen maandag zijn ongelijk bekennen in NRC Handelsblad. Er werd niet opnieuw een persbericht gestuurd. Een fout maken is toch minder nieuwswaardig.

Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 30 maart 2013.

Het Grote Gebeuren: engagement op de middag

De zaal zat half vol bij de discussie vanmiddag over het engagement in de literatuur. Aanleiding was het boek van Thomas Vaessens De revanche van de roman. Een debat tussen Bas Heijne, Stine Jensen en Thomas Vaessens onder leiding van Kees 't Hart die er zelf ook lustig op los discussieerde. Hij begon al meteen met de stelling dat er wel degelijk een kwaliteitsonderscheid te maken is in de literatuur. Het gesprek ging dus een tijdje over de vraag of je aan kunt geven of er een kwaliteitsoordeel mogelijk was. Daarna ging het over het engagement dat aanwezig zou moeten zijn in de literatuur. Kees 't Hart had het boek van Vaessens vooral prescriptief gelezen: zo zouden schrijvers moeten schrijven en tegen zo'n gebod stelde hij zich teweer.
Bas Heijne zette steeds de discussie op scherp door zijn snelle en scherpe analyses en licht villeine aanvallen waardoor Jensen en Vaessens ook geprikkeld werden tot kleine aanvallen terug. Jensen had vooral een punt toen zij opmerkte dat er aan tafel alleen vrouwen werden genoemd als voorbeelden van schrijvers van slechte literaire werken.
Bas Heijne was blij met het verdwijnen uit de kranten van de grote, machtige critici van twee decennia geleden die elke nieuwe roman van Willem Brakman een meesterwerk noemden. Daarnaast stelde hij dat er in het verleden ook al veel geëngageerde romans waren verschenen. Als goed voorbeeld noemde hij de roman De Stille Kracht van Louis Couperus die het einde van het koloniale tijdperk al aankondigde.

Jensen gaf een voorbeeld van een (mannelijke) auteur aan die boeken schrijft waarin werkelijk niets gebeurt en het alleen maar gaat over vorm: Arie Storm. Dat soort literatuur lijkt nu toch wel achterhaald te zijn. Ik vroeg me af of ze wist dat Storm ooit een fanclub had opgericht voor Kees 't Hart.
Heijne en Jensen leken elkaar gevonden te hebben in de opvatting dat een schrijver ook wat te melden moest hebben.
Kees 't Hart: 'Primo Levi kan wel schrijven.'
Bas Heijne: 'Maar hij heeft ook wel wat meegemaakt.'
Het meest onuitgesproken was Thomas Vaessens zelf. Aan de ene kant zei hij dat je je niet druk moest maken over de vraag of Heleen van Royen tot de literatuur behoorde, en dat hij zich zelfs kon voorstellen dat er iemand met serieus onderzoeksvoorstel zou kunnen komen over haar werk, maar aan de andere kant liet hij ook doorschemeren dat hij daar niet op zat te wachten. Als je echt stelling wilt nemen, dan zou je zo'n onderzoek moeten toejuichen.
Op het einde van de discussie leek Vaessens te pleiten voor leraren met meer literaire bagage, leraren die met passie een klas in vervoering konden brengen. Dat leek een pleidooi te zijn voor de terugkeer van poortwachters in de literatuur, het soort mensen dat, volgens zijn studie, zo'n beetje verdwenen is.