Kroniek Leeuwarder Courant: Clichés (2)

Clichés (2)

De taalpolitie verbiedt clichés in literaire teksten. Niet alleen verhaalclichés (de krakende treden op de trap die de hoofdpersoon moet overslaan), maar ook voor taalclichés. Wat niet mag, of alleen maar in beperkte mate: schokschouderen, peinzen, glimlachen, zuchten, zei hij + gevoel (zei hij ontroerd, zei hij geschokt), blikken werpen, wenkbrauwen fronsen, plotsklaps, opeens etcetera. Versleten metaforen als 'de koperen ploert', 'het lederen monster', 'het stalen ros' en 'goudgele rakkers' zijn ook uit den boze. De taalpolitie is streng.

Lezer Frits Zegers mailde mij met de aansporing om ook Gerard Reve te citeren. In zijn boekje Zelf schrijver worden vindt Reve dat het helemaal niet erg is om een cliché te gebruiken, zeker niet als je die in een nieuwe context gebruikt. Hij legt het onder meer uit aan de hand van het clichéwoord 'mondjesmaat'. 'Als ik echter schrijf, dat het voor iemand zijn volksgezondheid beter is dat hij des morgens vroeg, op het privaat, de gehele uilebal ineens weet te vervaardigen, in plaats van mondjesmaat over de dag verdeeld, dan stellen wij opeens uit het cliché dat mondje voor, dat een weinig aangename taak vóór zich heeft.'

Wie zo'n zin weet te produceren is bij voorbaat vrijgepleit. Er zullen niet veel mensen zijn die het met de grote Volksschrijver oneens zouden durven te zijn, want een cliché in een nieuwe context houdt immers op een cliché te zijn. Toch is Reve ook voor clichés in algemene zin; het cliché mag 'de intellectueel eczeem of astma bezorgen, het bespaart de lezer veel energie,' aldus Reve. Een schrijver moet niet teveel prutsen met originele formuleringen, hij moet juist clichés gebruiken die hun waarde hebben aangetoond. 'Het Cliché is een Godsgeschenk.'

"You Just Don't Get It, Do You?" - A Montage of Cinema's Worst Writing Cliche from Jeff Smith on Vimeo.

Toen Reve dit schreef was hij al een gelauwerd schrijven die in zijn teksten inderdaad allerlei clichés opnam. Door het gebruik ervan werden zijn teksten ironisch. Een beginnende auteur zal niet zo snel opschrijven dat iemand een 'hunkerend hart' heeft, als hij bedoelt dat de liefde heeft toegeslagen, maar nog niet wederzijds is. Van Reve mag dat 'hunkerende hart' wel: 'wij schrijven g(..........) toch niet voor intellectuelen?'

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 16 januari 2016.

Kroniek Leeuwarder Courant: Gevonden

Gevonden

Op de fotosite Flickr publiceert de Vestdijkkring een brief van Gerard Reve. In het begin van zijn carrière was Vestdijk nog lovend over Reve, na diens overgang naar de katholieke en homoseksuele kerk was de waardering voorbij. De volksschrijver reageert stekelig op het verzoek een bijdrage te leveren voor de Vestdijkkroniek. 'Ik heb er echter noch de lust, noch de tijd voor. Bovendien vind ik Vestdijk een onleesbaar schrijver en in het persoonlijk leven vond ik hem een abjekt reptiel: laf, inhalig, onbetrouwbaar en voor geld letterlijk voor alles te porren.' In Moeder en Zoon laat Reve een fictieve Vestdijk optreden, Onno Z., bij wie de toetreding tot de katholieke kerk mislukt. 'Religie is geen mening of overtuiging, maar een ervaring, die met het vermogen tot mythies denken en met het gevoel te maken heeft. Onno Z. bezat tal van fakulteiten, maar niet die van het gevoel: elk werkelijk menselijk gevoel was hem vreemd.'

In brieven durven schrijvers nog te zeggen wat ze willen. Van Gerrit Komrij verscheen vorige week een brief op de veilingsite Catawiki waarin hij aan uitgever Martin Ros uitlegt hoe hij zich in het begin van de jaren negentig voelde bij zijn uitgeverij. 'Ik begon de laatste jaren bij De Arbeiderspers zo’n beetje de indruk te krijgen dat ik een mummie in een mausoleum aan het woorden was. Een vergeten osselap in een deftige slagerij.' In 2000 stapt hij alsnog over naar De Bezige Bij. De brief leverde 47 euro op.

Uit de correspondentie tussen Gerrit Komrij en Jeroen Brouwers in de jaren tachtig, zojuist heruitgegeven door antiquariaat Demian, blijkt dat Komrij in tegenstelling tot Brouwers niet zo'n groot briefschrijver is. 'Ik leef in een cocon van nepzijde en dat is geen makkelijke situatie om brieven te schrijven.' De schrijvers vinden elkaar in hun afkeer van Jan Siebelink. Komrij: 'Siebeltje [...] is een slijmdier.' Brouwers, in een klaagzang over de verkeerde schrijvers die de P.C. Hooftprijs winnen: '[...] zo worden keutelaars à la Sieb geprezen om hun romanschrijfkunst, al schrijven zij romans die met romans zo veel gemeen hebben als snot met graniet.' Ik houd van deze letteren die zachtjes knetteren.

Verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 25 oktober 2014

Kroniek Leeuwarder Courant: Verwarring

Verwarring

Schrijver en journalist Herman Sandman schaarde zich bij de conservatieve criticasters van de winnaar van het Eurovisie Songfestival: 'Er waren tijden dat zo'n Conchita achter slot en grendel ging. Dit kan echt niet mensen.' 'Ik zeg: volslagen van t padje af.' Hoe kan iemand die in de cultuursector werkt en binnenkort met Meindert Talma op Oerol staat zo beperkt denken? Talma reageerde totaal anders: 'Fascinerend. Vond ook oudste dochter van 8 die een fan bleek en daarom mocht opblijven tot 'de vrouw met de baard' haar lied had gezongen. 's Nachts duwde ik volgens afspraak een envelop, met daarin vermelding van de winnaar en de klassering van Nederland, onder haar deur door. Dochter was blij de volgende ochtend, maar niet verrast door het resultaat. Ze betreurde het wel dat ik niet de achternaam van Conchita had opgeschreven. Dat was namelijk nadrukkelijk door had gezegd: "Je moet Conchita opschrijven en ook Wurst."' Oost-Groningen, zero points; Friesland, twelve points.


Gerard Reve heeft vanaf de jaren zeventig regelmatig racistische uitspraken gedaan. Op NPO doc kunnen we terugluisteren naar nooit eerder uitgezonden opnamen van Reve. Over Surinamers zegt hij: 'En dan kun je zeggen: die mensen zijn zwart en wij zijn wit en het maakt niks uit, maar het maakt helaas wel uit. (…) Je kan op je kop gaan staan, maar met alle goede wil waarmee ik bezield ben, met alle deernis waarmee ik het leven en het leed van de zwarte en de gekleurde rijksgenoot bekijk, heb ik gewoon het blanke superioriteitsgevoel jegens de zwarte wat ik met miljoenen Nederlanders deel.' Aan de ene kant voorvechter van homorechten, aan de andere kant deze rabiate onzin. Ook dat snap ik niet.

Nederland veslikt zich massaal in een hap boerenkool als Matthijs van Nieuwkerk in DWDD een foto van Heleen van Royen laat zien, een close up van een tampon die ze verwijdert. Is Van Royen een aandachtsgeile auteur of een schrijver die oprecht haar eigen vergankelijkheid in beeld brengt? Of allebei? Ook hier blijf ik in verwarring. Guus Kuijer is mild: 'Ik ben stiekem toch wel erg blij voor u dat ik niet zo dapper ben als Heleen van Royen.'

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant, 17 mei 2014.

Het graf van Gerard Reve met tas

Giny Backers was onlangs in België en bezocht onder meer het graf van Gerard Reve. In tegenstelling tot Roos Custers houdt ze er niet van om zelf op de foto te komen. Daarom maar een tas van Uitgeverij kleine Uil.

Ton van Riemsdijk - Brieven aan Reve

Interview Gerard Reve

Hoe lang dit op YouTube zal staan, weet ik niet, maar geniet ervan zo lang als het kan. Herman de Koninck op bezoek bij Gerard Reve.

Het Geheime Landgoed van Gerard Reve

Soms heb je het nieuws compleet gemist. Dat bleek wel toen ik afgelopen woensdag Oud en eenzaam behandelde van Gerard Reve. In het najaar was Astrid Mellema in het nieuws omdat ze foto's en een filmpje had gemaakt van het Geheime Landgoed van Gerard Reve in Frankrijk. Alles lag er nog net zo als toen. Met enige vertraging dus.

Teigetje en Woelrat in Museum De Buitenplaats te Eelde

Gerard Kornelis van het Reve, later Gerard Reve, schreef zijn belangrijkste werken in de jaren waarin hij samenwoonde met Teigetje en Woelrat in Greonterp. Beiden figureren in zijn romans en Nader tot U droeg hij destijds op aan zijn grote liefde Teigetje.
Teigetje en Woelrat zijn nu bekend als mode-ontwerpers.
Onlangs verscheen het fotoboek Huize Het Gras over hun leven met Reve. In de Oranjerie van het Museum De Buitenplaats in Eelde is een selectie van deze foto’s te zien. Ter gelegenheid daarvan dragen zij bij hoge uitzondering voor uit zijn werk.
Zij signeren desgewenst het boek dat in de museumwinkel te koop is.
Toegangskaarten: entree museum = entree evenement

zondag 11 juli – 14.00 uur
Voor meer informatie: www.museumdebuitenplaats.nl
Museum De Buitenplaats
Hoofdweg 76
9761 EK Eelde

Tentoonstelling Huize Het Gras door Teigetje en Woelrat geopend

Een Revepeligrimage met Doeke vandaag naar Tresoar in Leeuwarden alwaar de tentoonstelling Huize Het Gras geopend werd door Teigetje en Woelrat. Een fototenstoonstelling uit de tijd dat Gerard Reve nog Gerard Kornelis van het Reve heette ('Met Gerard Reve hebben we nooit zoveel affiniteit gehad,' zei Teigetje bij zijn openingswoord). Tevens werd het gelijknamige boek gepresenteerd door Balansuitgeefster en achternicht van Teigetje Plien van Albada.

De fototentoonstelling, waar toet oud-roze en kunstminnend Friesland voor was uitgelopen, werd letterlijk geopend door een van de speciaal gebreide Huize Het Gras-sjaals (voor de echte Revianen!) door te knippen, wat door het publiek toch als licht schokkend werd ervaren. Daarna haalde Teigetje alle doeken weg van de vitrines.

Omroep Friesland was er voor een reportage en de jongste bediende van boekhandel Van der Velde, Bart Temme, werd onderworpen aan een kleine verhoor.

Daarna signeerden de beide mannen hun vingers blauw met hun nieuwe pennen. Het boek kostte op de tentoonstelling 20 euro, in de boekhandel is het 5 cent goedkoper, maar dan heb je er natuurlijk geen handtekening in.

Het is een mooi boek geworden over een tijd waarin het oeuvre van Gerard Reve de meeste hoogtepunten kent.

(foto uit het boek)

Dit is overigens niet het enige boek dat dit jaar zal verschijnen van de hand van Teigetje en Woelrat. Aan het eind van het jaar verschijnt bij uitgeverij Balans een boek met memoires van beide mannen waarin ook de tijd na Greonterp aan de orde komt.

De Avonden getwitterd

Tijdens de Boekenweek 2010 kunnen leerlingen meedoen aan de txt.wedstrijd. Uit een bloemlezing kiezen ze een verhaal om het in een aantal tweets samen te vatten.

Op de persbijeenkomst van de Boekenweek 2010 gaf Erik van Muiswinkel een voorproefje: De Avonden van Gerard Reve, samengevat in tien tweets.

André Degen met brief van Gerard Reve

Een biograaf krijgt, ook als hij de biografie al af heeft, vaak nieuwe informatie over zijn onderwerp. Zo hoorde Nop Maas deze week van Dick Leutscher wie er allemaal model stonden voor de figuren in het hilarische veraal 'Een lezing op het land'.
In de bibliotheek zat vanmiddag ook dichter André Degen die, toen hij nog geen vieze oude man van boven de dertig was, een paar brieven heeft uitgewisseld met Gerard Reve. Een mooi bezit. Brieven die Nop Maas in ieder geval nog nooit gelezen heeft. Hieronder een trotse dichter, die ook nu nog, voor de liefhebber van de soort, een smakelijk hapje is.

(Klik op de foto voor een vergroting)

PS: De brief is ooit wel in gedrukte vorm verschenen meldt Nick ter Wal op Facebook: zie hier.

Gerard Reve leest Eendje Kwak

Verzen van vroeger

Wil je de stem van Gerard Reve nog eens horen (met De blijde boodschap) of Vasalis (De idioot in het bad) of J.C. Bloem, Hugo Claus, C.O. Jellema of Willem Elsschot (en en en)? Ga naar dit kleine schatkamertje van de literatuur en beluister hun stemmen.
Er worden ook veel gedichten voorgedragen door acteurs. Dat is vanzelfsprekend veel minder mooi.

Gerard Reve en de jongen die de daghap serveerde

Onthullend nieuws vandaag in het Dagblad van het Noorden, want op de voorpagina staat een foto van Arjen Boswijk. Op 19 maart 1987 serveerde hij aan de Volksschrijver de daghap van eetcafé Het Pakhuis (niet te verwarren met gay-sauna 't Pakhuisje).
Gerard Reve was in het gezelschap van Wouter van Oorschot omdat Reve die avond zou signeren bij Athena's boekhandel en hij met zijn dichtbundel even bij uitgeverij Van Oorschot was teruggekeerd.
De grootste sensatie is de ober in Het Pakhuis: 'De kellner was een allerliefst blond dier, met een guitig werkmansvoorschootje, maar de achterkant bleef duidelijk te doorgronden.' De brief waarin deze passage staat is te vinden in Moedig voorwaarts, vorig jaar verschenen bij Veen. Ingrid de Jonge van het Dagblad van het Noorden heeft alles op alles gezet om de man achter de daghap te vinden en dat is nu, een jaar later, gelukt. In de beschrijving van Reve lijkt het net of Arjen Boswijk destijds een jong studentje was, maar volgens de krant was hij toen al 33 (een vieze oude man van boven de dertig, zou Reve zeggen) en op de foto is de nu 54 jaar oude Boswijk te zien, terwijl hij een glaasje van een dienblad pakt. Duidelijk geënsceneerd die foto, want op de achtergrond zien we een schoolbord en een wereldbol. Boswijk heeft zelfs weer een voorschoot omgedaan. Hij draagt verder een wit T-shirt en voor de liefhebbers van de soort is het nog steeds een lekker hapje (type Matthijs van Nieuwkerk).
Tot nu toe heb ik dit bericht nog niet digitaal terug kunnen vinden bij het Dagblad van het Noorden. Voor de literatuurgeschiedschrijving moet dat wel.

Dit is de handtekening die Reve enkele uren later in mijn exemplaar van de Verzamelde gedichten zette. Wouter van Oorschot nam het boek daarna in ontvangst om de inkt droog te blazen. Dankzij het brievenboek weten we nu ook wat de grote schrijver die avond in zijn maag had.

Wouter vroeg op matte en argwanende toon wat die was, die dagschotel. Die behelsde Turkse kip met Turkse saus, Turks brood, gebakken, kleine aardappeltjes en gemengde salade. 'Dat gelijkt mij wel goed,' zeide ik. 'Ik hou niet van kip,' deelde Wouter mede. 'Je discrimineert,' zeide ik. De lieve jonge, slanke, blonde, zoetgevooisde kellner straalde, en begon van binnen geheel te neuriën.

Boekenweek: Gerard Reve

Op 21 juni 1980 schrijft Gerard Reve aan Geert van Oorschot:

Het verhaal voor de Boekenweek gaat over mijn verhouding met een jonge vrouw van het vrouwelijk geslacht, in 196*. Erg ontroerend. Neen, ze werkt niet als acrobate in een circus, en is ook niet mank. Geen Van Oorschot personage dus, maar een gewone vrouw, warm-menselijk, huiselijk, mooi, hartstochtelijk en begeerlijk. Het is erg jammer voor haar dat ik van de herenliefde ben, hoewel dat het verhaal een mooie tragiese wending geeft.
in: Gerard Reve & Geert van Oorschot - Briefwisseling 1951-1987

Het Boekenweekgeschenk De Vierde Man werd uiteindelijk geweigerd door de CPNB vanwege al te expliciete scènes (waarschijnlijk vooral de homoseksuele). In allerijl mocht de inmiddels al volkomen vergeten journalist Henri Knap (de ouderen onder ons herinneren hem vooral als jurylid van het al even vergeten tv-spelletje Cijfers & Letters) een novelle in elkaar draaien: De Ronde van '43. Volgens het boek De vijftig Boekenweekgeschenken van Kees de Bakker en Herman Arnolds deed Henri Knap er zes dagen over. Het boekje paste in een reeks verschrikkelijke Boekenweekgeschenken die al de hele jaren zeventig geen enkel memorabel boek had opgeleverd. Pas in 1983 met De ortolaan van Maarten 't Hart kwam er een kentering.
De Vierde Man werd als gewone roman uitgegeven door Elsevier en werd een groot succes. Paul Verhoeven verfilmde het boek in 1983.

Lees voor een mooie, aanvullende anekdote het Artistiek Bureau, waar ik ook deze link naar een documentaire vond.

Onderstaande foto van het graf van Gerard Reve werd de afgelopen week gemaakt door Dolf Verlinden.

Het kale graf van Gerard Reve

Een houten kruis waarop wat steentjes liggen, wat bloemen en planten en hier en daar een knuffel. Tzum-redactrice Roos Custers en haar vaste fotograaf Dolf Verlinden bezochten onlangs het graf van Gerard Reve. Zo zonder steen is het nogal kaal en verlaten. Je hebt niet het idee dat hier een van de grootste schrijvers van Nederland ligt. Treurig en dan staat ook nog de herfst voor de deur.