Kroniek Leeuwarder Courant: Gebonden

Gebonden

'Het is gewoon een paperbackje!' riep Bart Temme, boekverkoper bij Van der Velde, toen hij een filmpje zag van de nieuwe uitgeverij Das Mag waarin het nieuwste boek van Maartje Wortel van de persen rolde. Das Mag zou namelijk alles anders doen, onder meer voor 'oprichters' luxe-edities maken: 'Die is gebonden en prachtig zwart met goud.' Temme schreef op Tzum een bericht met de kop 'Das Mag Uitgevers breekt nu al met eerste belofte.' Das Mag reageerde opmerkelijk alert, daags na het oprichtingsfeestje in Paradiso in Amsterdam: 'Poeh, wat oenig van ons. Er staat gebonden maar moet genaaid staan, zo is het al tijden geleden besteld bij de drukker.' Een ruiterlijke verontschuldiging, maar een paar minuten later volgde er een nieuw bericht: 'Gebeld met drukker, het is weldegelijk gebonden. Gebonden (in katernen) kan met hard maar ook met zacht omslag.' Om daarna meteen te twitteren: 'Het boek is wel gebonden, maar Tzum snapt niet dat dit ook met zacht omslag kan. Passen jullie het aan?' Vreemd, een kwartiertje eerder vonden ze zichzelf nog 'oenig' en hadden ze een genaaide editie besteld.

@IejoorAnne @Tzum_info Poeh wat oenig van ons. Er staat gebonden maar moet genaaid staan, zo is het al tijden geleden besteld bij de drukker

— Das Mag (@dasmag) 18 november 2015

@IejoorAnne @Tzum_info Gebeld met drukker, het is weldegelijk gebonden. Gebonden (in katernen) kan met hard maar ook met zacht omslag

— Das Mag (@dasmag) 18 november 2015

@jeltenieuwhuis @Tzum_info Het boek is wel gebonden, maar tzum snapt niet dat dit ook met zacht omslag kan. Passen jullie het aan?

— Das Mag (@dasmag) 18 november 2015

Temme was niet tevreden. Als hij in de boekwinkel tegen een klant zegt dat er een gebonden luxe-exemplaar in aantocht is, dan weet hij zeker dat die klant teleurgesteld is als hij met een slap kaftje aan komt kakken. Schrijver Karel ten Haaf werkte jarenlang in een boekbinderij en gaf uitkomst: 'Wat Das Mag ‘gebonden (in katernen)’ noemt, heet: ‘ingenaaid’. En ingenaaid is echt iets anders dan gebonden. Al is het waar dat gebonden ook kan ‘met een zacht omslag’. Hamvraag is: zit het boekblok aan de rug vastgelijmd, of hangt het boekblok in de band aan schutbladen (en zit er ruimte tussen boekblok en rug)?' Ik stuurde Ten Haaf een foto van het recensie-exemplaar dat ik ontvangen had. 'Eén blik volstaat: dat is geen gebonden boek.'


Ook de Amsterdamse boekverkoper en dichter Joost Baars mengde zich in de discussie: 'De misleiding is dat uitgevers al jaren 'gebonden' boeken op de markt brengen die feitelijk zijn geplakt. Daardoor is gebonden synoniem geworden voor harde kaft.' Als lezer voel je je alleen maar genaaid.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 20 november

Column Leeuwarder Courant: Mystiek

Mystiek

Er bestaan boeken die een leven lang meegaan. Sinds de verschijning van de roman Mystiek lichaam in 1986 ben ik gefascineerd door de ideeën van Frans Kellendonk. Ik heb het boek inmiddels wel tien keer herlezen, ik heb er talloze colleges over gegeven en enkele lezingen en bij het verglijden van de tijd verandert ook mijn visie op het boek, vallen me andere passages op en blijkt dat deze roman nog niets aan zijn kracht heeft ingeboet. Er bestaan ook literaire werken die je bij herlezing enorm teleurstellen waardoor je ook teleurgesteld wordt in de vroegere versie van jezelf die om wat voor ondoorgrondelijke reden dan ook dat boek mooi had kunnen vinden.

In 1990 stierf Kellendonk, kapot gemaakt door aids en Mystiek lichaam lijkt daar al een vooraankondiging van. Een van de hoofdpersonen, Leendert, komt vanuit New York terug naar Nederland en weet dat hij de ziekte (die niet met name genoemd wordt) onder de leden heeft. Terwijl hij als homoseksueel de dood verspreidt door weer met een andere jongen naar bed te gaan, geeft zijn zus het leven door met de geboorte van haar zoon die ook nog de naam Victor draagt. Mystiek lichaam zet die tegenstelling op scherp. 'De homoseksualiteit, die buiten de geschiedenis staat en geen eigen vormen heeft, is tot imiteren en overdrijven gedoemd. (...) De homo schmiert, omdat hij nergens bestaat, behalve in het oog van de geschiedenismakende hetero. Wat in de heterowereld gebeurt als tragedie, herhaalt zich in de homowereld als klucht.'

Er bestaat tegenwoordig een tv-zender voor gays, waarbij alle clichés uit de kast gehaald worden en je als doorsnee homoseksueel er weer zo snel mogelijk in wilt. Kellendonk zou er waarschijnlijk van gegruwd hebben. Maar hoe zou de schrijver van Mystiek lichaam - nu aids niet meer een doodsvonnis inhoudt (in de westerse wereld), nu zelfs in Amerika het huwelijk is opengesteld voor gays, nu ook veel homostellen kinderen opvoeden - aankijken tegen deze maatschappij? Er is in enkele decennia iets fundamenteels ten goede veranderd. Laat dat maar aan de geschiedenis over.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 14 november 2015

Oma op de fiets

Waarschijnlijk ging het zo hard dat de foto wat onscherp is. Met z'n tweeën ga je natuurlijk twee keer zo hard. Ik weet niet meer precies waarom de tandem in het leven van mijn opa en oma kwam. Ik denk omdat gewoon fietsen dankzij de evenwichtsstoornissen van mijn oma wat gevaarlijk werd. Met mijn opa voorop, zonder hoed, dus dat duidt op erg mooi weer. Fietsen op een tandem vereist een speciale coördinatie. Zo moet je beiden tegelijk beginnen (zwaarder dan normaal) en beiden tegelijk afstappen. Elke fiets kent zijn eigen gevaren, maar zo lang het tandemfietsen werkt, werkt het.

Kroniek Leeuwarder Courant: Kapper

Kapper

Ik heb een fijne kapper. Mijn hele leven ben ik geknipt door morsige mannetjes en bijklussende huismoeders en ik dacht dat ik tot aan het einde der tijden zou moeten praten over het weer tijdens de tweemaandelijkse knipbeurt totdat er opeens een nieuwe kapperszaak opdook. Een slanke, stoere kapper, een kapsalon die zich barbershop noemt en een voortdurende stoet aan jongemannen met mooi stevig haar. Ik durfde de eerste maanden niet eens naar binnen te gaan, bang dat ik weggestuurd zou worden met mijn haargroei die zich vooral kenmerkt door te veel op de verkeerde plekken en te weinig op de goede.

Maar het is me gelukt. En voor het eerst voer ik gesprekken bij de kapper. Zijn wereld ligt mijlenver af van de mijne, maar dat geeft niet. Hij leest altijd één boek per jaar, tijdens de vakantie. In het voorjaar heb ik hem de Tavenier-trilogie gegeven, de makkelijk toegankelijke gay-soap die Doeke Sijens en ik schreven. Na twee delen hadden we er eigenlijk al genoeg van, maar toen kwam ik in Antwerpen, ter promotie van mijn roman Victorie een aardige en enthousiaste jongen tegen die wachtte op een vervolg. Victorie was meer voor 'echte lezers', vond hij, hij las nooit. Dat zette me aan het denken en daarna aan het schrijven. Met die jongen in het achterhoofd gaf ik de trilogie aan de kapper. Tijdens de volgende afspraken zei de kapper dat hij de boeken nog niet gelezen had, maar dat hij ze tijdens de vakantie zou meenemen.

Wachten op een oordeel is een lijdzaam genoegen. Zo wacht ik bijvoorbeeld al weken op een oordeel van een uitgeverij op mijn laatste manuscript. Een redacteur was positief, nu de uitgever nog. Wachten is een onbehaaglijke tussenfase.


Vanmorgen ging ik naar de kapper. Hij was op vakantie geweest. Ik was nieuwsgierig naar zijn oordeel, maar begon er zelf niet over. Hij wel. Hij had de boeken klaargelegd, maar was ze vergeten in de koffer te stoppen. In plaats daarvan had hij Dan Brown gelezen, twee boeken zelfs. Een record. Ik kon er niet over meepraten.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 7 november 2015.

Kroniek Leeuwarder Courant: Hansaplast

Hansaplast

'Soms staan er wat bakjes chips klaar en pingpongen we wat, niks geen chic gedoe. Ik ben niet het type auteur dat begraven moet worden in de Stadsschouwburg,' zei Charlotte Mutsaers in NRC Handelsblad om haar overstap van De Bezige Bij naar de nieuwe uitgeverij Das Mag toe te lichten. Erg literair klinkt die uitspraak niet en daarom is die zo goed: een auteur zoekt in eerste instantie een uitgevershuis waarbij hij zich thuisvoelt. Dat er wel degelijk inhoudelijke redenenen waren bleek uit een interview in Vrij Nederland. Daarin vertelde Mutsaers dat De Bezige Bij haar vorige boek, Koetsier Herfst, behoorlijk ingekort had: 'Het hele derde deel was eraf gehaald, ze wilden dat deel als losse roman uitgeven. Dat heb ik niet geaccepteerd en de hele geschiedenis heeft me een enorm writer’s block bezorgd.'

Das Mag, voortgekomen uit het tijdschrift Das Magazin, probeert drieduizend 'oprichters' van de uitgeverij bijeen te krijgen. Als je minimaal vijftig euro betaalt, dan krijg je de eerste drie boeken van de uitgeverij in een speciale editie thuisgestuurd. De eerste duizend oprichters meldden zich binnen vier dagen na de aankondiging van de start van de campagne. Daarna ging het wat moeizamer. Het gaat uiteindelijk om de laatste duizend mensen die zich aanmelden. Ik zat bij de eerste duizend, want alleen al het, misschien naïeve, enthousiasme waarmee de grondleggers van de uitgeverij Daniël van der Meer en Toine Donk een blad op poten hebben gezet, literaire feesten hebben georganiseerd en in een moeilijke tijd toch een uitgeverij zijn begonnen, verdient ondersteuning. Jelle Brandt Corstius, Maartje Wortel en Walter van den Berg hebben al toegezegd bij Das Mag te gaan publiceren.

Tekenen! Charlotte Mutsaers, champagne & een pen. Alles official, op naar de 3.000 oprichters voor Das Mag Uitgevers pic.twitter.com/E1pudf1hOl

— Das Mag (@dasmag) 28 oktober 2015

'In het najaar gaat er iets leuks gebeuren,' zei Charlotte Mutsaers in juli tegen mij op het festival Dichters in de Prinsentuin, 'met die jongens van Das Magazine. Maar je mag er nog niets over schrijven. Ik heb al te veel gezegd.' En zo hield ik maanden mijn mond tot ik de primeur in andere kranten zag opduiken. De heerlijke titel van haar nieuwe boek is Een harnas van Hansaplast. Als je oprichter wordt, dan komt het er ook echt.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 31 oktober.

Kroniek Leeuwarder Courant: Serdijn

Serdijn

Afgelopen zondag interviewde ik Arthur Japin over De gevleugelde en bij de voorbereiding kwam ik een kraakrecensie van Daniëlle Serdijn uit de Volkskrant tegen. Ze maakt van de hoofdpersoon Alberto Santos-Dumont in nogal homofobe bewoordingen een 'jankerige nicht'. Ze schrijft: 'Tot een hoogtepunt komt het wanneer Santos-Dumont de Franse Albert Chapin ontmoet en de een de ander plagerig in bad trekt. Japin suggereert dat zijn personage zelfmoord pleegt om de onbeantwoorde liefde voor Chapin.'

Dat kun je alleen maar schrijven als je het einde van het boek niet gehaald hebt. In het laatste deel van de roman komt juist de reden voor de zelfmoord aan het licht: Santos-Dumont ziet dat het vliegtuig, de uitvinding waar hij de pionier van was, ingezet wordt voor een bombardement. Direct nadat hij daar getuige van is geweest gaat hij terug naar zijn hotel en knoopt zich op. Japin suggereert niks over liefdesverdriet, de reden voor de zelfmoord staat er vrij opzichtig. Er is ook geen sprake van een 'onbeantwoorde liefde tussen Santos-Dumont en Chapin'; uit alles blijkt juist dat die liefde wel beantwoord is.

Zo langzamerhand krijgt Daniëlle Serdijn een aardige reputatie op het gebied van niet gelezen of half gelezen boeken. Zo liet ze Juni van Gerbrand Bakker op Texel afspelen, terwijl het verhaal in de kop van Noord-Holland gesitueerd is. Een recensie zo vol fouten dat hij zelfs uit het digitale archief van de Volkskrant is verwijderd. A.L. Snijders heeft een keer te maken gehad met een volstrekt foute interpretatie van een van zijn zkv’s. Maar het meest berucht zijn wellicht de ‘recensies’ die Serdijn schreef voor Opzij van boeken die nog niet uitgekomen waren, zelfs nog niet eens geschreven.

Begin me af te vragen hoeveel de @volkskrant eigenlijk hecht aan de geloofwaardigheid v/d boekenrubriek. http://t.co/JC6iI6iKWe #serdijn

— Joost Baars (@joostbaars) 18 oktober 2015

Schrijfster Susan Smit tweet nadat ik erover berichtte 'Hoe oneervol' en collega Marc Reugebrink facebookt: 'laten we de blaam leggen waar hij hoort: bij de periodieken die deze recenserende niet-lezeres maar steeds een forum blijven geven, en de organisaties die deze ladelichtster, spelbederfster en knopendraaister opnemen in jury's.' Voor de rest blijft het tamelijk stil. En die stilte is misschien het engste.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 24 oktober 2015.

Kroniek Leeuwarder Courant: Buchmesse

Buchmesse

Filosoof en schrijver Rüdiger Safranski is niet naar de Frankfurter Buchmesse gekomen voor de smalltalk. Hij praat continu zwaarwichtig over de moderne tijd. Die is namelijk heel anders dan de tijd van de postkoets. ‘De moderne mens heeft continu verplichtingen,’ zegt Safranski en hij trekt er een moeilijk gezicht bij. ‘U loopt vandaag anders ook van afspraak naar afspraak,’ zegt de interviewer om het gesprek luchtig te houden. ‘Dat is helemaal niet om te lachen,’ antwoordt Safranski streng. De interviewer schiet meteen weer in de plooi.

Het is koud en nat in Frankfurt. Op het middenterrein staan de eettentjes wat verloren te wachten op klanten. Niet iedereen heeft door dat op het middenterrein ook een tent staat waar schrijvers geïnterviewd worden. De BBC is er, dus daar wordt thee geschonken. Schrijfster Charlotte Roche van de schandaalroman Vochtige plekken is net klaar (‘Sorry dat ik fuck zei.’) als de volgende literaire ster al aanschuift. Isabel Allende is een kleine vrouw bij wie de persoonlijkheid lijkt te groeien op het podium. Professioneel doorstaat ze de storm aan klikkende camera’s door steeds haar gezicht enkele seconden stil te houden en dan licht te draaien, totdat alle fotografen tevreden zijn. Een geluidsman snelt toe omdat de ketting van Allende allemachtig stoort bij het geluid. Hij moet diep bukken om de microfoon weer goed opgespeld te krijgen. ‘Hab ich seine Unterhose,’ zegt een fotograaf moedeloos naast me, terwijl hij geringschattend naar mijn cameraatje kijkt. Allende doet de ketting af en draait die om haar arm. Zij zal geen fuck zeggen.



Volgend jaar is Nederland ‘Schwerpunkt’ op de Buchmesse. In de Nederlandse hoek op de beurs heeft het Nederlandse Schwerpunkt alvast een standje met folders en als gadget een klein flesje met een briefje erin. Aan het einde van de middag is de voorraad kleine flesjes al bijna op. Als ik even zit te wachten op een afspraak zie ik dat vrouwen de flesjes heimelijk van tafel halen met een gezicht of ze er recht op hebben. Mannen spreken mij eerst aan of ze er een mee mogen nemen. Waarschijnlijk ben ik de ideale belichaming van het ‘Schwerpunkt’.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 17 oktober 2015.
De volledige reportage staat op Tzum.

Kroniek Leeuwarder Courant: Koe

Koe

De Wereld Draait Door, dat al tien jaar bestaat, is het belangrijkste boekenprogramma van de Nederlandse televisie. Het programma probeert de inhoud van een boek meestal angstvallig uit de weg te gaan, maar dat neemt niet weg dat de presentator die in een continue enthousiasmestand staat ook lastige literaire boeken de bestseller top 10 in kan juichen. Bij het jaarlijkse Boekenbal lopen de televisiemensen de schrijvers van de rode loper.

Afgelopen zaterdag schreef Arnon Grunberg in zijn Volkskrant-column dat DWDD al voor de zoveelste keer gepolst had of hij gast wilde zijn. 'Daarom antwoordde ik dat als de heer Van Nieuwkerk bereid is met mij en mijn geliefde een week op het naaktstrand in Zuid-Frankrijk door te brengen er over veel te praten valt.' Dieuwke Wynia, eindredacteur van het programma reageerde not amused op Twitter: 'Ik kan me niet herinneren wanneer Arnon Grunberg voor het laatst werd uitgenodigd voor #DWDD.' Grunberg reageerde: 'Ik zou even contact opnemen met Fanny van de Reijt, jullie redactrice, maar misschien werken jullie langs elkaar heen.' Waarna Wynia op redelijk onheuse wijze, in ieder geval zonder een greintje ironie, een van de belangrijkste schrijvers van Nederland afpoeierde: 'Lieve Arnon, je bent niet uitgenodigd, maak je geen zorgen, het zal ook niet gebeuren. Slaap lekker.' De afgelopen zaten wel Adriaan van Dis en Herman Pleij aan tafel. De een mocht vertellen over zijn drukgewoonten op de vlakspoeler, de ander over sjoelen.



Vorige week vrijdag beleefde in Duitsland het literaire discussieprogramma Das Literarische Quartett een revival. Berucht geworden dankzij de letterkundige pitbull Marcel Reich-Ranicki, maar nu bevolkt door jonge critici en één schrijver. In dik veertig minuten werden er vier boeken besproken, en dat leverde de kritiek op dat het allemaal wel heel rap ging. In DWDD zouden ze er tien minuten over doen. Arnon Grunberg vergeleek een talkshow met een fabriek: 'de gast komt binnen als koe en moet eruit komen als worst. Noem me een snob, maar ik blijf liever koe.' Ik zou willen pleiten voor worst én koe al is de koe bijna uitgestorven op de Nederlandse tv.

Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 10 oktober 2015.

Foto's 4 mijl Groningen 2015

Klik rechts op de foto hierboven om door het album van 218 foto's te gaan. Je kunt ze ook hier vinden. Als je een foto wilt downloaden: ga naar de Flickr-site toe, klik op de betreffende foto en neem (rechts van de foto) de optie 'Download this photo', dan kun je die op allerlei formaten downloaden.

Kroniek Leeuwarder Courant: Nut

Nut

Ik heb een geleerde broer die maar liefst twee titels voor zijn naam heeft staan. Onlangs werd hij naast zijn gewone baan ook nog lector 'Groene gezondheid' op een een hogeschool in Den Bosch. Bij de NHL hogeschool wordt een lector als hij zijn inaugurele rede uitspreekt in toga gehesen, maar in Brabant mag je gewoon een net pak aantrekken. Brabanders doen op andere momenten van het jaar weer raar. Wat me opviel was het directe nut van het werk van mijn broer. Ik heb deze week een recensie geschreven over Marga Minco, ik heb college gegeven over het achttiende-eeuwse boek Reize door het Aapenland en over de moderne klassieker Mystiek lichaam, een verhaal behandeld van Vonne van der Meer en van Margriet de Moor, maar het directe nut van literatuur is moeilijk te meten.

Een van de dingen die mijn broer met zijn studenten probeert te bereiken is dat mensen meer groente gaan eten. Je kunt wetenschappelijk aantonen dat groente en fruit op alle vlakken zorgen voor een gezonder mens. Hoe kun je er dan voor zorgen dat mensen niet alleen tijdens de warme prak platgekookte groente tot zich nemen? Er waren allemaal studenten die op een spannende manier groente hadden verwerkt in lekkere hapjes. Food design heet dat. Ik was het meest gecharmeerd van de stroopwafels gemaakt van rode bietjes, al kreeg ik van de studente die het bereid had te horen dat er veel suiker in zat en dat het in mijn geval niet raadzaam was om te veel bietenstroopwafels te eten. Ik kreeg een wensdroom waarin ik mijn studenten achter kraampjes zag staan met stapels boeken. 'Last van hoogtevrees? Lees dan De gevleugelde van Arthur Japin!' 'Last van ouderdom? Lees dan Pogingen iets van het leven te maken van Hendrik Groen.'

Soms kun je wel wat moe worden van al die literaire relletjes, de zoveelste hype rond het zoveelste veelbelovende talent, de roddels en de kinnesinne en kun je verlangen naar iets praktisch en toen kreeg ik een gouden idee: 'We moeten er een boek van maken.' Zo bundel je het beste van twee broers.


Deze kroniek verscheen eerder in de Leeuwarder Courant op 3 oktober.